بازشناسي فقهي ماهيت جدايي زن از شوهر مفقود الاثر و حكم عده او

يكي از مسائل مهم باب طلاق، تكليف همسر مرد مفقودالاثر است كه طبق نظر مشهور فقها، اين زن پس از گذشت چهار سال مي‌تواند با مراجعه به حاكم از شوهر خود جدا شود؛ اما چگونگي تحقق اين جدايي، برخاسته از اختلاف روايات است. درمجموع دو دسته روايات داريم كه مطابق يكي، طلاق ولي شوهر و در صورت خودداري يا ولي نداشتن شوهر، طلاق حاكم لازم است و مطابق دسته دوم، امر حاكم به نگه داشتن عده چهار ماه ‌و ده ‌روزه براي تحقق جدايي كافي است. مقتضاي جمع صحيح اين است كه اگر ولي شوهر حاضر به طلاق است يا مي‌توان او را وادار كرد، طلاق بر عهده اوست؛ اما اگر ولي نباشد، حاكم بايد زن را طلاق دهد و در مورد ولي غيرقابل اجبار، حاكم زن را به نگه داشتن عده امر مي‌كند كه اين امر، حكم حكومتي بر ابطال عقد است. در مورد مقدار عده ‌اين جدايي نيز اختلاف است كه با توجه به جمع موضوعي روايات، عده براي مفقودالاثر معلوم‌المكان، عده طلاق و براي مجهول‌المكان، عده‌اي خاص به مدت چهار ماه و ده روز است.