بررسي اسباب پيدايش مناظرات ميان ابوبكر خوارزمي و بديع‌الزمان همداني

The Factors of Emergence of Debates between Abu_Bakr Al- Khwarizmi and Badi_al-Zaman_al-Hamadani

يكي از پديده‌هاي ادبي قرن چهارم، مناظرات ادبي است كه ميان ادباي بزرگ آن دوران برپا مي‌شد و مناظرات خوارزمي (323-383ق) و بديع‌الزمان (358-398هـ.ق) از مشهورترين آن‌ها به شمار مي‌آيد. خوارزمي كه اديب پرآوازه نيشابور بود مورد حسادت جمعي از علما و بزرگان آن عصر قرار گرفت و آنان با توطئه‌چيني، بديع‌الزمان را تطميع كرده و از اين طريق به صف‌آرائي ادبي در مقابل خوارزمي پرداختند. پژوهش حاضر در تلاش است تا با روش توصيفي-تحليلي و با استناد به شعر اين دو اديب و همچنين روايات مورخاني كه شاهد اين ماجرا بودند، عوامل بروز مناظرات ميان آن دو را تبيين نمايد. نتايج اوليه حاكي از آن است كه در پيدايش اين مناظرات زمينه‌هاي ذاتي، مذهبي، علمي و سياسي نقش به‌سزائي داشته، به گونه‌اي كه تقابل روحيات متناقض اخلاقي و شخصيتي دو طرف مناظره باعث پيدايش زمينه ذاتي گرديد و هم‌چنين اختلاف مذهب آن دو در پيدايش و استمرار مناظره تأثيرگذار بود. تلاش براي دستيابي به جايگاه علمي والا از جانب رقيب، زمينه علمي اين مناظرات را فراهم آورد و درگيري خوارزمي با سياست‌مداران و رجال برجسته و هم‌چنين حسادت آن‌ها نسبت به وي، بر اين دسيسه‌چيني افزود كه نتيجه آن شكست خوارزمي در برابر بديع‌الزمان بود.