تحليل فضايي رقابت‌پذيري آموزشي استان‌هاي كشور

The Spatial Analysis of Educational Competitiveness of Iran Provinces

امروزه رقابت‌پذيري، به يكي از مفاهيم پركاربرد در عرصه مباحث شهري و منطقه‌اي تبديل شده است. علت توجه بيش از حد به اين مفهوم، تغييرات در اقتصاد جهاني، ساختار دموگرافيكي بيشتر ملت‌ها، ساختارهاي اجتماعي و فعاليت‌ها است. هدف اين پژوهش، تحليل فضايي رقابت‌پذيري استان‌هاي كشور در زمينه شاخص‌هاي آموزشي است. اين پژوهش از لحاظ هدف، كاربردي و از لحاظ ماهيت و روش تحقيق، توصيفي- تحليلي است. به منظور تحليل رقابت‌پذيري آموزشي استان‌هاي كشور، 75 معيار از سرفصل آموزش سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1390، انتخاب و تحليل شدند. براي انجام تحليل از مدل‌هاي ضريب پراكندگي، ويكور و رگرسيون وزن‌دار جغرافيايي در نرم‌افزار ArcGIS استفاده شد. يافته‌هاي پژوهش حاكي از عدم‌پراكنش مناسب شاخص‌هاي آموزشي در سطح استان‌هاي كشور هستند. در مجموع 46 درصد شاخص‌هاي آموزشي از وضعيت پراكنشي مناسبي برخوردار نيستند و استان‌هاي سيستان و بلوچستان، كردستان و ايلام، از بيشترين نابرابري و استان‌هاي آذربايجان غربي، اصفهان و آذربايجان شرقي، از كم‌ترين نابرابري پراكنش برخوردار بوده‌اند. نتايج نهايي بيانگر آن بودند كه از لحاظ رقابت‌پذيري آموزشي، در سطح اول، استان تهران، در سطح دوم، استان‌هاي خراسان رضوي، خوزستان، فارس، اصفهان، آذربايجان شرقي، كرمان، مازندران و در سطح سوم، استان‌هاي گيلان، سيستان و بلوچستان، آذربايجان غربي، لرستان، هرمزگان، گلستان، كرمانشاه، همدان، مركزي، كردستان، البرز، قزوين، اردبيل، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، چهارمحال و بختياري، زنجان، سمنان، خراسان جنوبي، قم، ايلام و خراسان شمالي قرار دارند. به‌طور كلي، بررسي نتايج حاكي از آن بودند كه وضعيت توسعه استان‌هاي كشور از لحاظ شاخص‌هاي آموزشي، سنخيت مناسبي با عدالت اجتماعي و فضايي ندارد كه نيازمند توجه از پايين به بالا و برنامه‌ريزي غيرمتمركز است. علاوه‌بر اين، رشد اقتصادي نيازمند پايه گذاري سيستم آموزشي كاربردمحور است.

Today, competitiveness has become one of the most applied concepts in regional and urban studies. The reason, why much attention has been devoted to this concept is the changes in the world economy, demographical changes of countries, changes in social structures and activities. This research aimed to conduct a spatial analysis of competitiveness of Iran provinces based on educational factors. In terms of scope, this research is an applied study and in terms of nature and research method is descriptive analytic one. 75 factor from education section of national population and housing consensus of 1390 (2011) have selected and analyzed. For analyzing Coefficient of Variant (C.V), VIKOR and geographically weighted regression in the Arc GIS were used. The research findings indicate inappropriate distribution in the educational factors between provinces of Iran. Totally, 46% of educational factors distributed in unsuitable way, and Sistan and Baluchestan, Kurdistan and Ilam provinces are in most inequality but in turn, West Azerbaijan, Isfahan and East Azerbaijan are in the good situation. Final results shows that, in terms of educational competitiveness, Tehran province is in the first level, Razavi Khorasan, Khuzestan, Fars, Isfahan, East Azerbaijan, Kerman, Mazanderan provinces are placed in the second level, and in the third level Gilan, Sistan and Baluchestan, West Azerbaijan, Lorestan, Hormozgan, Golestan, Kermanshah, Hamadan, Markazi, Kurdistan, Alborz, Qazvin, Ardebil, Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad, Boushehr, Yazd, Chaharmahal and Bakhtiari, Zanjan, Semnan, South Khorasan, Qom, Ilam and North Khorasan provinces are located. Overall conclusions indicate that development situations of Iran provinces in terms of educational factors are not in good consistent with concepts of social and spatial justice and required bottom-up approach and decentralized planning. Moreover, economic growth depends on establishment of performance-oriented education system.