بررسي تقابل سنّت و مدرنيته در رمان قَلبُ اللّيل نجيب‌محفوظ

رمان هاي اجتماعي بيش از هر اثر ديگر مي توانند بستري مناسب براي بازتاب حوادث و واقعيتهاي جامعه باشند. رمان قلبُ الليل از برجسته ترين آثار نجيب محفوظ است كه به خوبي توانسته برخي حوادث و رويدادهاي اجتماعي معاصر را در مصر بازتاب دهد. از جمله ي اين حوادث مهم، تقابل ميان سنّت و مدرنيته است كه با هنرمندي و ظرافت خاصي در اين رمان به تصوير كشيده شده است. مقالهي حاضر در صدد آن است كه با روش توصيفي تحليلي به بررسي تقابل سنّت و مدرنيته در رمان قلبُ الليل و موضعگيري نويسنده در خصوص اين گفتمان بپردازد. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد كه نجيب محفوظ، به هر دو مقوله نظر داشته است؛ نويسنده در اين دوره ي گذارِ اجتماعي فرهنگي، جرياني ميانه را بر مي‌گزيند و تعادل و توازن را به نمايش مي گذارد؛ او خواستار جنبه هاي مثبت سنّت و تجدّد بوده و مي كوشد آن دو را با يكديگر سازش دهد. نجيب هم چنين خاطر نشان مي كند كه از نظر فلسفي، حركتِ زندگي بر مداري واحد هم چون غرايز و طبيعت يا عقل گراييِ محض به شكست و نابودي مي گرايد؛ به باور او توجه به سنت گراييِ صرف بدون وارد شدن به دنياي مدرن، يا كنار گذاشتن سنت ها و ورود به جهان مدرنيته نيز عاقبتي جز شكست انسان به دنبال نخواهد داشت چرا كه همه ي نيازهاي فرد در سايه ي زندگي تك بُعدي برآورده نمي شود.