گفتمان‌شناسي انتقادي چوبك در رمان «تنگسير»

تحليل گفتمان انتقادي، رويكردي ميان‌رشته‌اي و روشي تحليلي است كه به دنبال شناخت گفتمان‌هاي مختلف، كشف حقايق نهان در ژرف‌ساخت آن‌ها و تبيين نوع رابطه گفتمان‌ها، گويندگان و نويسندگان باقدرت است. از سويي، ادبيّات، به‌ويژه داستان و رمان، به سبب سرشت مردمي و مرتبط با موضوعات اجتماعي، يكي از عرصه‌هاي بروز و ظهور گفتمان است. ادبيات سرشار از حقايق تاريخي است كه گاه در قالب داستان و رمان بيان مي‌شوند و با درك و كشف آن‌ها مي‌توان به شناخت هرچه بهتر تاريخ و فرهنگ يك كشور نايل آمد. اين مقاله با بررسي رمان «تنگسير»، به عنوان نخستين رمان چوبك در دهه چهل، گفتمان‌هاي حاكم بر آن، به‌ويژه گفتمان خاصّ چوبك را در آن برهه تاريخي‌ـ سياسي از منظر رويكرد انتقادي فركلاف تحليل كرده‌است. گفتمان‌شناسي اين اثر نشان مي‌دهد كه چوبك در دهه پرالتهاب و ايدئولوژيك چهل، اثري سياسي پديد آورده كه رويكرد، زبان و مضامين انقلابي دارد و غالب نشانه‌هاي به كار رفته در آن، حاكي از اين است كه گفتمان نويسنده، ضدّ حكومت، ضدّ استبداد و استعمار است و او نسبت به تغيير شرايط، نگاهي مثبت دارد؛ تغييري كه به پشتوانه خيزش مردمي، در سايه اتحاد و با تكيه بر سلاح به دست مي‌آيد.