نقش تقابل در ساختار قصايد ديوان ناصر خسرو

يكي از عملكردهاي بنيادين ذهن آدمي خلق تقابلها است؛ بنحوي كه آموزه‌هاي اديان و مكاتب فلسفي بر بستر تقابلها شكل گرفته‌اند. تقابل يكي از محورهاي مركزي شكل‌گيري ساختار قصايد ناصر خسرو است در سي قصيده جامعۀ نمونه، 954 تقابل، يعني در هر قصيده 32 مورد، در ساختار قصايد(در محور افقي) مشاهده شد كه در سه بخش تقابلهاي معنايي و فكري(58.7 درصد)، زوجهاي متقابل واژگاني و لفظي (28.7 درصد) و ادبي(12.7 درصد) دسته‌بندي شدند. ناصرخسرو از تقابلها در محور عمودي كلام(با بسامد بسيار كمتر) نيز بهره برده است كه سرايش ابيات زياد در قالب ادبي قصيده اين مجال را در اختيار شاعر گذاشته است. ناصرخسرو از طريق اين تقابلها، قصايد خود را تشخّص و سبك شعري خاصي داده است. روش اين پژوهش مبتني بر شيوۀ استقرايي است كه از متدولوژي ساختارگرايي و نظريات نقد ادبي جديد استفاده شده است.