بررسي استعاره‌هاي جهتي در غزليات شمس

زبان از فرايندهايي است كه خاصيت پيام‌رساني و ارجاعي دارد و القاگر مضامين فرهنگي، آداب و رسوم، افكار و انديشه يك قوم است. زبان از نظر زبان‌شناسي‌ شناختي، علاوه بر انتقال مضامين ارجاعي، منعكس‌كننده مضامين شناختي، نظام ادراكي آدمي و القاگر مضامين انتزاعي موجود در ذهن است. بر اين اساس، زبان‌شناسان‌ شناختي بر معنا به عنوان عنصر قالب تكيه مي‌كنند. از جمله نظريه‌پردازان حوزه معني‌شناسي‌ شناختي مي‌توان به ليكاف و جانسون اشاره داشت كه از استعاره به عنوان فرايند شناختي براي پيشبرد اهداف خود بهره مي‌گيرند. از نظر ليكاف و جانسون، استعاره مفهومي امري است كه سراسر زندگي روزمره را در حوزه شناخت و اداركِ مبتني بر تجربه احاطه مي‌كند و از آنجا ‌كه زبان عرفان نيز انتقال‌دهنده مضامين شناختي و انتزاعي حاصل از تجربه شخصي عارفان است. بنابراين، بررسي استعاره مفهومي در الگوهاي عرفاني مولوي به درك هرچه بهتر مفاهيم و مضامين ماورايي و متافيزيكي كمك خواهد كرد. با اين توضيح، اين پژوهش درصدد است تا با روش توصيفي‌ـ تحليلي بر اساس نظريه ليكاف و جانسون، استعاره مفهومي جهتي را در نمادهاي حيواني (پرندگان) غزليات شمس بررسي نمايد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه نمادهاي متضمنِ معناي تعالي، از جمله روح و جان و نمادهايي كه بيانگر مضامين ضمني جسم و نفسانيات هستند، به ترتيب با استعاره‌هاي جهتي رو به بالا و پايين تطابق معنايي پيدا مي‌كنند و خوشه‌هاي استعاري اين مضامين نيز با كاركرد سلبي يا ايجابي آن الگوها همنوايي معنايي دارند.