مفهوم‌شناسي آز در حماسه‌هاي پس از شاهنامه با تأكيد ‌بر كوش‌نامه و فرامرزنامه

آز يكي از مفاهيم حكمت عملي است كه در پندار و گفتار و كنش آدميان آشكار مي‌شود. اين مفهوم در ادبيات كلاسيك ايران در انواع و قالب‌هاي مختلف ادبي به شكل‌هاي روايي و غيرروايي بازنمايي شده است. شعر حماسي ايران به سبب ساختار روايي و توجه به كنش قهرمانان و ضدقهرمانان، با دقت بيشتري اين مفهوم را نشان داده است. دربارۀ بازتاب مفهوم آز در ادبيات حماسي، بيشترين توجه پژوهشگران به شاهنامه بوده است و به حماسه‌هاي پس از شاهنامه توجه ويژه‌اي نداشته‌اند. ازاين‌رو در اين جستار سعي مي‌شود با روش توصيف و تحليل، خاستگاه مفهوم آز و چگونگي بازنمايي آن در ساختار رواييِ دو منظومۀ پهلواني پس از شاهنامه (كوش‌نامه و فرامرزنامه) در سه حوزۀ مفهوم‌شناسي و شيوۀ بيان و كنش‌مندي قهرمانان و ضدقهرمانان تبيين شود. مضمون آز در هر دو منظومه جلوه‌گري دارد؛ اما در كوش‌نامه از آغاز تا فرجام، مضموني حاكم است و در فرامرزنامه نسبت‌به كوش‌نامه، حضور كم‌رنگ‌تري در جهان روايت دارد. پيوند حكمت خسرواني و اسلامي در تبيين مفهوم آز در هر دو منظومه كاملاً نمايان است. گويندگان سخن دربارۀ آز و آزمندي در هر دو منظومه به راويان و قهرمانان تقسيم مي‌شوند.