بررسي افعال حركتي در شرح شطحيات روزبهان بقلي با رويكردي شناختي

شطحيات عرفاني ازجمله معناگريزترين بازنمودهاي تجربيات و مواجيد عرفاني است كه با زباني اشاري، هنجارگريز و پويا به تصوير كشيده مي‌شود. براساسِ بنيان‌هاي معرفت‌شناختي شطحيات، كلمات در اين دسته از آثار دايره معنايي وسيع و منعطفي دارد. بررسي دايره واژگاني در شطحيات عرفاني ـ كه البته غالباً حاصل گزينش آگاهانه گويندگان آنها نيست ـ راهي به شناخت مباني فكري و تجربه‌هاي گويندگان آنهاست. با توجه به رويكرد تحليلي معناشناسي شناختي به مقوله واژگان و ارتباط آن با ذهن، اين رويكرد الگوي مناسبي در بررسي سطح واژگاني شطحيات عرفاني به دست مي‌دهد. در بين مقولات واژگاني شطحيات، افعال نقش مؤثري در انتقال تجربه‌هاي معرفت‌شناختي عارفان دارد و نويسنده در اين پژوهش به بررسي و تحليل شناختي اين دسته از افعال مي‌پردازد. به طور كلي اين افعال بيانگر شور و وجد دروني عارفان است و به صورت‌هاي مختلفي در متن نمود مي‌يابد. هر فعل به انضمام معاني مختلف خود مقوله‌اي معنايي را تشكيل مي‌دهد كه در اين پژوهش با كاربست نظريه پيش‌نمونه رُش، مقولات شعاعي ليكاف و زنجيره‌هاي معني تيلر بررسي و تحليل مي‌شود. نتايج اين بررسي نشان مي‌دهد پردازش عارفان از تعالي و كمال دروني و درك حقيقت متعالي، به‌طور ناخودآگاه جسمي‌شده است؛ نظام حركتي نقش مؤثري در شكل‌دادن به مفاهيم انتزاعي دارد و برپايه استعاره مفهوميِ «تعالي و كمال سفر است» معاني انتزاعي در قالب حركتي مادي، مفهوم‌سازي مي‌شود.