بررسي و مقايسۀ بن‌مايه‌هاي تصاوير شعري حافظ با شاعران ديگر

در بررسي شعرهاي حافظ مي‌توان دريافت بسياري از تصاوير و بن‌مايه‌هاي تصويري در شعر او وجوه اشتراك فراواني با اشعار شاعران پيش از او دارد؛ اين بن‌مايه‌ها افزون‌بر صور خيال، شامل ساختار تلفيقي و تركيبي خوشه‌هاي تصويري شعر او نيز مي‌شود. هدف اين مقاله بررسي اين تصاوير و بن‌مايه‌هاي تصويري در شعر حافظ و مقايسه آن با تصاوير شعري شاعران پيشين يا معاصر اوست. در اين بررسي به ارتباط بن‌مايه‌هاي تصاوير شعري حافظ با شاعران ديگر مي‌توان پي برد؛ همچنين ميزان ابتكار و تقليد در ديوان او و دلايل ماندگاري اشعار او تبيين مي‌شود. در اين پژوهش اشعار حافظ با روش توصيفي ـ تحليلي و مقايسه‌اي بررسي و تصاوير و بن‌مايه‌هاي تصويري شعر او استخراج مي‌شود. با مقايسه اين تصاوير با اشعار چند تن از شاعران پيش از او و تحليل اشعار آنها، اين نتايج به دست مي‌آيد: نخستين تمايز شعر خواجه با شاعران گذشته، گزينش و انتخاب كلمه با قابليت ابهام‌آفريني است. نكته ديگر اينكه ذهن حافظ غالباً در ابداع صور خيال، تركيب‌گراست. همچنين حافظ با تلفيق صناعات ادبي مختلف در يك تصوير، مانند بهره‌گيري از تشبيه، استعاره، ايهام، كنايه و ... به تصاوير قدما ساختار و جان تازه‌اي داده است. خواجه با آوردن تصاوير و بن‌مايه‌هاي تصويريِ مترادف و هم‌معني با شاعران گذشته و اعجاز در كيفيت تأليف آنها با ديگر كلمات و هماهنگي حروف، افزون‌بر زيبايي موسيقايي بيت، مضمون و ساختار بيت را بهتر ارائه كرده است؛ همچنين آنچه را از ديگران گرفته به زيباترين و شيواترين شكل بيان كرده است.