بررسي اعتبار معرفت­شناختي تخيّل خلاق در حوزه فهم آيات قرآن

بنا بر يافته­هاي روان‌شناسان و متخصصان علوم مغز و اعصاب، تخيّل نيروي پيش­برنده تعقل ­آدمي است­كه امكان خلق تصاوير جديد و ايده­هاي نو را در ذهن ايجاد مي­كند. تفسيرگر انساني قرآن مي­تواند با استفاده از اين نيروي خلاق در كنار نيروي تفكر و تذكر مسبب طرح مسايل جديد و كشف اطلاعات مفيد فراگرد فهم آيات مختلف باشد؛ مشروط به اين­كه مفسر بتواند مرزهاي مفهومي بين تفكّر، توهّم، تخيّل خلاق و خيالات و اوهام باطل را به درستي بازشناسد و با استفاده از همه منابع معرفتي در دسترس، تفسيري به دور از رأي شخصي، پيش­داوري و خيال­زدگي ارائه دهد. آنچه در اين ­گفتار آمده است اجمالاً نتيجه تحليل و تطبيق داده­هاي علمي موجود در دو حوزه تخيّل خلاق و فهم و تفسير آيات است­ كه به طور مشخص از ظرفيت بالاي­ كاربرد آن نيروي خلاق و منبع الهام­بخش در حوزه فهم و تفسير آيات خبر مي­دهد؛ مواردي چون كاربرد تخيّل مفسّر در تفسير بيشتر آيات از قبيل آيات مربوط به آفرينش انسان، مرگ و عالم پس از مرگ؛ نقش تخيّل در ترسيم ذهني روابط همنشيني و جانشيني واژگان قرآن؛ تجسّم هر آيه در شبكه­ آيات خويشاوند و هم موضوع؛ تصويرسازي ذهني مفسّر از حوادث­ گذشته با تكيه بر منابع معتبر تاريخي و نقلي از نتايج مهم اين تحقيق­اند.   [1] . استاديار گروه علوم قرآن و حديث، دانشگاه ولي‌عصر رفسنجان / ah.gharaee@vru.ac.ir