معناشناسي ساختاري مفهوم عِصيان در قرآن با تأكيد بر چگونگي انتساب آن به حضرت آدم (ع)

پژوهش حاضر با استفاده از رويكرد ساختاريِ دانشِ معناشناسي در سطح مطالعات درون‌متني، مفهوم عِصيان در قرآن كريم را بررسي كرده است. بدين منظور، نخست با مروري بر كتب لغت و كاربست‏هاي ريشه (عَصَيَ) در قرآن و سنت تفسيري موجود، تصويري اجمالي از جايگاه اين مفهوم در بين لغت‌شناسان و مفسران ارائه ‌شده است. سپس با تحليل واژگان هم‌نشين و جانشين (عِصيان) به شناسايي مؤلفه‌هاي بنيادين اين مفهوم قرآني پرداخته ‌شده كه نتايج حاصل از اين تحليل، عِصيان را امري تشكيكي و ذومراتب مي‏داند كه به‌نوعي جدايي و خروج ناپسند از طاعت مافوقِ رحمان و پرورش‌دهنده اطلاق مي‎شود و در صورت دلالت بر گناه، همراه تكذيب و انكارِ حقانيت نعمت‌ها و وعده‌ها در عين اعتقاد و يقين به صحت آن‌ها مي‎آيد. به دنبالِ آن در باب عِصيان منسوب به حضرت آدم (ع) روشن ساخته‏ايم كه اين عِصيان به معناي نوعي خِلاف و خروج است كه بر اثر وسوسه‌هاي شيطاني‌اي رخ‌داده كه حامل وعده‌هايي مشابه با وعده‌هاي الهي بود و مانند شيطان، كافران و فرعون از روي انكار و تكذيب نعمت‎هاي پروردگار نبود. علت وقوع آن نيز تنها خلطي بود كه براي آدم (ع) پيش ‌آمد. به همين دليل، پس از پي بردن به خروجِ رخ‌داده، به‌سرعت توبه كرد.