ديدگاههاي شيخ طوسي در معناشناسي علم صرف و كاركرد آن در تفسير التبيان (مطالعه موردي: اسم فاعل و صيغه مبالغه)

تفسير «التبيان» تأليف شيخ طوسي، از مهم‌ترين تفاسير شيعه و پراسنادترين آنها است و در جهان اسلام يك تفسير جامع و شامل محسوب مي‌گردد. در اين تفسير به موضوع دلالت الفاظ از حوزه ترادف و دلالت نحوي و صرفي، توجه و ملاحظات ويژه‌اي گرديده است. اين مفسر با تأمل در الفاظ، به شناسايي لايه‌هاي معنايي مختلف آيات از همه دريچه‌ها از جمله صرف، مي‌پردازد. به عبارت ديگر، او يكي از پيشگامان و بنيان‌گذاران شناسايي علم دلالت صرفي كلمات در آيات و استفاده از آن در تفسير بوده است. دلالت صرفي به مجموعه دلالتهاي مرتبط با حوزه علم صرف اطلاق مي‌شود و در مباحث زبان شناسي معاصر مورد توجه قرار گرفته است. در اين پژوهش، به بازخواني و تحليل آراء شيخ طوسي و دلالت شناسي وي از ساختارهاي اشتقاقي اسم فاعل و صيغه مبالغه در تفسير «التبيان» پرداخته شده است و مشخص گرديد دو وجه مجرد و مزيد اسم فاعل از يك ريشه و با يك معنا كاملاً بادقت و حكيمانه بوده است. همچنين در خصوص صيغه‌هاي مبالغه در اوزان فعول، فعيل، فعّال و مفعال، دلالتهاي ژرف و عميقي وجود دارد كه شيخ طوسي به خوبي اين موارد را شناسايي و تبيين كرده است. اين يافته‌ها كاملاً با مباحث و آراء پژوهشگران حوزه معناشناسي صرف تطبيق داده شده است. اين تحقيق به روش توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي تدوين گرديده است.