گونه‌ شناسي استكبار و ماهيت آن در قرآن كريم

يكي از مهم‌ترين مباحث قرآني در حوزه رفتارشناسي و جامعه‌شناسي، تحليل و بررسي استكبار در ابعاد و سطوح مختلف آن است. عنايت قرآن كريم به استكبارستيزي و نهادينه كردن اين فرهنگ در افراد و جوامع و وجود مستكبران در همه اعصار، باعث شده آياتي چند از قرآن به بيان ويژگي‌ها و صفات اخلاقي ـ رفتاري آنان اختصاص يابد. اهميت اين موضوع تا جايي است كه شناخت پديده استكبار در هر عصر و زماني، از لوازم بصيرت ديني و از اهم موضوعات اجتماعي تلقي مي‌شود. در اين جستار، تلاش شده تا با ارائه تعريفي جامع و تحليلي دقيق از ماهيت استكبار و بررسي حوزه معنايي اين واژه، به تحليل و ريشه‌يابي انواع و اقسام آن و استخراج عوامل، ريشه‌ها و آثار اين پديده پرداخته شود. اين پژوهش به شيوه تحليل متن به بررسي آيات مربوط به حوزه استكبار پرداخته است. با بررسي واژه استكبار در كنار واژگان هم‌نشين و مترادف آن، به زمينه‌ها، عوامل و آثار اين پديده شوم اجتماعي اشاره نموده و نتيجه مي‌شود كه استكبار عبادي، ريشه و علت ساير اقسام استكبار مي‌باشد. اشرافيت، قدرت نظامي و اقتصادي، بي‌نيازي از خداوند و ناديده انگاري قدرت الهي، از مهم‌ترين عوامل شكل‌گيري استكبار به شمار مي‌آيد. همچنين تقويت روحيه قيام و ظلم‌ستيزي و خودباوري و توجه به ارزش‌هاي الهي و خروج از خودمحوري و هواي نفس، از جمله راهكارهاي قرآن براي مقاله با اين صفت مذموم اجتماعي است.