بررسي فقهي حكم درآمدهاي ناشي از رانت با استناد به آيۀ تجارت

مقالۀ حاضر در پي بررسي حكم وضعيِ رانت‌خواري و درآمدهاي ناشي از رانت است. در اين مقاله با به كارگيري روش تحليلي استنباطي پس از بررسي مفهوم رانت از يك‌سو و با اثبات عرفي بودن مفهوم باطل در آيۀ تجارت و با عنايت به ديدگاه‌هاي فقهي تفسيري، برخي اقسام مصطلح رانت منفي، شامل رانت اقتصادي و سياسي قابل انطباق بر باطل و درآمد حاصل از رانت‌خواري، مصداق اكل به باطل دانسته شده است. اما صدق رانت اطلاعاتي بر موضوع باطل در آيۀ كريمه تجارت، در برخي مصاديقش عرفاً محل اشكال است و بايد قائل به تفصيل شد؛ يعني اينكه تنها در صورتي كه رانت اطلاعاتي منجر به تضييع حقوق و ظلم به ديگران گردد، مصداق باطل بوده و درآمد حاصل از آن، اكل به باطل است. حاصل اينكه در تمام مواردي كه اكل به باطل بودن درآمد حاصل از رانت ثابت گردد، شخصْ مالك آن درآمد نخواهد بود و نسبت به آن ضامن است.