تحليل قلمروشناختي از «فقه مطلوب» در انديشۀ شيعه (با رويكرد قلمرو موضوعي)

گسترۀ قلمرو فقه، از جملۀ مقولاتي است كه در دين‌پژوهي و كاركردهاي آن نقشي اساسي دارد. با تحليل و تجزيۀ برنامه‌ها و قانون‌هاي موجود در تعاملات چهارگانۀ بشري (تعامل با خود، خدا، خلق و طبيعت) مي‌توان سه حيث 1. موضوعي، 2. حكمي؛ 3. روشي يا برنامه‌اي را در آنها ملاحظه كرد، سه حيثي كه در ظرفيت «فقه مطلوب» نيز جريان دارد. قلمرو موضوعي فقه مطلوب، هر عنوان و پديده‌اي است كه به حكم شرعيِ تعامل و مواجهه مي‌پردازد. به اين معنا كه اگر در تعامل با هر عنوان و پديده‌‌اي نيازمند حكم شرعي باشيم، آن عنوان و پديده در قلمرو موضوعي فقه قرار مي‌گيرد. بر همين اساس، قلمرو حكميِ فقه مطلوب نيز در هم تنيده با قلمرو موضوعي فقه مطلوب است. يعني هر آنچه در قلمرو موضوعي فقه مطلوب باشد، حكمي نيز بر آن مترتب است. در غير اين‌صورت وجهي براي صدور حكم براي عناوين و پديده‌هاي خارج از قلمرو موضوعي فقه وجود ندارد. در تحليل و تحكيم موضوع قلمرو شناختي فقه مطلوب، بازخواني ظرفيت‌هاي كم‌نظير فقه شيعه مانند سه اصل تفريع‌ورزي، منطقه‌الفراغ و اباحه و عقلانيت حجيت بخش، شايد نقش راهبردي داشته باشد.