انصاف و معاملات اضطراري

انصاف به عنوان دريچه اصلي نفوذ اخلاق در حقوق و فقه اسلامي، مبناي بسياري از احكام و قواعد فقهي و حقوقي محسوب مي ‌شود. انصاف، به عنوان رفتار خوشايند وجدان جامعه، موجب استقرار عدالت واقعي در جامعه اسلامي مي ‌گردد. بر همين اساس، انصاف نمي تواند در مقابل معاملاتي كه در وضعيت اضطراري منعقد مي ‌شود سكوت كند. اصولاً معاملات اضطراري معاملاتي صحيح محسوب مي ‌شوند، اما در برخي موارد (جايي كه يكي از طرفين خصوصاً طرفي كه داراي موقعيت برتري مي باشد، از اين موقعيت اضطراري سوءاستفاده مي نمايد) نفوذ اين معاملات دچار ترديد مي ‌شود؛ چرا كه انصاف، سوءاستفاده از موقعيت در قرارداد را نمي ‌پذيرد. همان گونه كه، نظام حقوقي كامن لا، طبق نظريه دكترين نامعقول، كه انصاف هسته اصلي آن را تشكيل مي‌دهد، آن را نمي ‌پذيرد و فقها نيز با ديد منصفانه، در قالب قاعده لاحرج و لاضرر، آن را نمي پذيرند.