ارزيابي اجتهاد عامي در ديدگاه ابن‌حزم

ابن ‌حزم، علي بن احمد، فقيه و اصولي قرن پنجم، اهل اندلس و پيرو مذهب ظاهري بود؛ از نظر او، اجتهاد، تلاش براي يافتن احكام از ظاهر نصوص و بر عامي واجب است؛ تفكر او، بر پايه سه اصل «وجود تمامي احكام در ظاهر نصوص»، «وجوب يادگيري احكام، بر تمامي افراد جامعه» و «تحريم تقليد» استوار است؛ اجتهاد عامي را به استفتاي حكم صريح خدا و پيامبر، از عالم شرعي تعريف كرده است و اگر به آن تصريح كرد، برايش لازم الاجرا مي ‌شود، وگرنه آراء فقهي صحابي و غيرصحابي از نظر شرعي معتبر نيست. در اين مقاله به روش كتابخانه ‌اي، تحليلي، توصيفي «اجتهاد عامي در ديدگاه ابن ‌حزم» تبيين و ارزيابي شده است كه لازمه «وجود تمامي احكام در نصوص شرعي» اباحه امور غيرمنصوص است و آن، با واقع عصر صحابه و تمام عصور بعد از آنان، سازگاري ندارد، بلكه برداشت فقيه از نصوص، امري اجتناب ‌ناپذير و حداقل در حق خودش حجت است. عامي، گرچه در انتخاب فقيه معتمد خود، نوعي اجتهاد دارد، ولي نامگذاري استفتاي او از فقيه درباره حكم خدا و پيامبر، به اجتهاد، نوعي تسامح است و مصطلح رايج علماي فقه و اصول نيست و گاهي منجر به چالشهاي عبادي و اجتماعي مي ‌شود، كه خسارت آن، بسي فراتر از قبول تقليد است.