شكنندگي دولت و نابساماني جامعه در عراق؛ بستري براي بحران امنيتي ظهور و گسترش داعش

چكيده پس از شكل‌گيري نظام سياسي نوين در عراق پسا صدام، اين كشور شاهد ظهور و رشد امواجي از سلفي‌گري بوده كه در سال 2004 در قالب القاعده و سپس در سال 2014 به صورت داعش، در اين كشور نمايان شدند القاعده به سبب ظهور و گسترش در افغانستان پديده‌اي نو نبوده، اما تبديل آن به گروه موسوم به دولت اسلامي در عراق و شام (داعش) اين مساله را در اذهان پژوهش‌گران ايجاد كرد كه چرا داعش در عراق ظهور كرد و گسترش يافت. بر اين اساس سوال اصلي اين مقاله به اين شكل طراحي شده كه مهم‌ترين عوامل زمينه‌ساز ظهور و گسترش داعش در عراق كدام است؟ و در پاسخ به اين سوال فرضيه‌اي ابتدايي طراحي شده بدين صورت كه دولت شكننده (بحران‌هاي ناشي از منازعه بر سر مسايل سياسي، اقتصادي و نظامي) و جامعه‌ي نابسامان (شكاف‌هاي قومي ـ مذهبي جامعه‌ي عراق) منجر به ظهور و گسترش داعش گرديد. ادعاي اصلي مقاله اين است كه شكنندگي دولت از يك سو در قالب 1) مشكلات ناشي از بحران مشروعيت سياسي نظام فدرال در چالش ميان گروه‌ها و جريان‌هاي سياسي، 2) ناتواني اقتصادي كشور در شكل‌دادن به رفاه اقتصادي و ايجاد توسعه‌ي اقتصادي متوازن و هم چنين منازعه بر سر منابع طبيعي كشور و به كنترل درآوردن آن و نيز 3) ضعف نيروهاي نظامي و انتظامي كشور كه با شكست در مقابل داعش همراه بود و از سوي ديگر، نابساماني جامعه در قالب خشونت‌هاي قومي و مذهبي، زمينه را براي ظهور و گسترش اين نيرو در عراق پس از 2003 فراهم نمود.