خوانشي ديني‌ـ‌فلسفي از هبوط نفس انساني در نگاه صدرالمتألهين

هبوط انسان از مهم‌ترين مسائل حوزۀ انسان­شناسي در دين‌پژوهي و مطالعات فلسفي است كه نه تنها به تبيين ماهيت نفس، بلكه به چگونگي و نحوۀ پيدايش آن اشاره دارد. اگر چه در بعضي از آيات قرآن و روايات متعدد، هبوط به‌وضوح مطرح شده، اما در آثار فلسفي ملاصدرا آميخته با بحث حدوث نفس توصيف گرديده است. به‌همين دليل، نوشتار حاضر بر آن است كه به واكاوي مسئلۀ هبوط در نظام فلسفي صدرالمتألهين و برخي از آيات و روايات مربوطه بپردازد و تصويري از هويت و چيستي هبوط از منظر ديني و فلسفي ارائه نمايد. اين پژوهش با رويكردي مسئله‌محور، به تبيين نظريۀ جسمانيۀ الحدوث و روحانيۀ البقا بودن نفس انساني پرداخته و اين ادعا را اثبات مي‌كند كه در نگرش صدرايي نسبت «حدوث» و «هبوط» نه از نوع تقابل و تعارض و نه از سنخ تمايز و تغاير، بلكه به‌گونه‌اي سازگار و سازوار است. ما مي­كوشيم با تمايز قائل شدن ميان رويكرد فلسفي، عرفاني و تفسيري صدرالمتألهين از اطوار نفس انسان و شناخت صحيح مقام روح و نفس، جايگاه وجودي انسان در دايرۀ هستي را مورد كنكاش قرار دهيم و با رهيافتي فلسفي، از ابعاد وجود­‌‌شناختي هبوط انسان، متناسب با ديدگاه خاص ملاصدرا در نحوۀ تحقق انسان، تفسيري عقلاني عرضه نماييم.