زيارت عراق، پديده‌اي فرهنگي با ابعاد سياسي؛ برشي از مناسبات سياسي ايران و عثماني دوره قاجار

بدون عنوان

پديده زيارت شهرهاي مقدس عراق در دوره قاجاريه، به عنوان يكي از نقاط اتصال جامعه ايران و عثماني تلقي مي‌گشت. اگرچه اين پديده تا پيش از دوره قاجار، با ابعاد فرهنگي اجتماعي و اقتصادي خود هم‌چنان وجود داشت، در اين دوره تحت تأثير برخي عوامل نظير افزايش تعداد زوار، رواج مناسبات ديپلماتيك ميان دولت‌ها و نيز تحولات منطقه‌اي، ابعاد سياسي نيز به خود گرفت و به مسأله‌اي پيچيده و تأثيرگزار در روابط ايران و عثماني تبديل شد. قرار گرفتن عراق شيعه در داخل مرزهاي دولت عثماني و همسايگي اين خطه با دولت و جامعه شيعي ايران كه سالانه هزاران نفر از اتباع آن براي زيارت اماكن مقدسه عراق راهي آن‌جا مي‌شدند، پيامدهاي سياسي ـ اجتماعي فرواني را به‌وجود مي‌آورد و چالش‌هايي را در مناسبات سياسي دولتين ايجاد مي‌كرد. موضوع بدرفتاري مأموران محلي عثماني ـ كه چندان هم فرمان‌بري از باب‌عالي نداشتند ـ با زوار، از عوامل هميشگي نارضايتي دولت و جامعه ايران از عثماني‌ها بود كه در اين زمينه تلاش‌هاي ديپلماتيك متعددي براي رفع اين مسأله صورت گرفت. موضوع مقاله حاضر، پرداختن به ابعاد مسأله زيارت عتبات عاليات و چگونگي تأثير آن در مناسبات سياسي دولت‌هاي ايران و عثماني در عصر قاجار با تكيه بر اسناد و گزارش‌هاي عثماني است.

فاقدچكيده