بررسي چرايي و چگونگي ضد هنجار زباني- اخلاقي در شعر بازگشت

جريان بازگشت دوره‌اي نسبتا طولاني از ادبيات فارسي به ويژه شعر را شامل مي‌شود كه از اواخر عصر صفوي آغاز شده و به دوره‌ي مشروطه ختم مي‌شود. گرايش به بي‌پردگي‌هاي زباني، ركاكت لفظ و مضمون و به‌طوركلّي رعايت نكردن حدود ادب و اخلاق، از ويژگي‌هايي است كه به شكلي برجسته و فراگير در شعر شاعران مختلف اين دوره روايي يافته و در ديوان‌هاي شعري به شكل هجو صاحب‌منصبان، نكوهش و استهزاي زنان، نكوهش اهل شهر، هزل و مطايبه و ... بروز يافته است. رجعت به سبك و شيوه‌ي شاعراني چون خاقاني، سوزني، انوري و ... از يك سوي و تأثيرات گفتماني اين دوره؛ حاصل از بين رفتن ثبات سياسي، آشفتگي درازمدّت وضعيّت اجتماعي و نابودي كشور از جهات مختلف از ديگر سو، آسيب‌هايي را در عرصه‌ي فرهنگي سبب شد كه با تأثير عميق بر روان افراد، به شعر اين دوره راه يافته، نوعي گرايش به هنجارشكني ‌اخلاقي را در سطحي گسترده به دنبال آورده است. اين پژوهش به روش توصيفي- تحليلي، ابتدا نمونه‌هايي از اين مضامين را از ديوان شاعران اين دوره ذكر كرده و سپس به چرايي شكل‌گيري اين مكتب پرداخته و با بررسي بسترهاي تاريخي، سياسي، اجتماعي، فرهنگي و روان‌شناسانه، به تحليل دلايل و زمينه‌هاي بنيادين رواج اين شيوه در دوره‌ي بازگشت پرداخته است.