جامعه شناسي ديوان كليم كاشاني به روش اسكارپيت

Sociology of KalimKashani’s Poetry Based onRobert EscarpitTheory

در اين مقاله كوشش بر آن است با بهره‌گيري از روش اسكارپيت در جامعه‌شناسي ادبيات‌، مسائل اجتماعي بازتاب‌يافته در ديوان كليم كاشاني تبيين و تشريح شوند‌؛ در اين راستا ديوان كليم در فرايند سه‌گانه‌ي توليد‌، توزيع‌ و مصرف ادبي بررسي شده است؛ نتايج اين بررسي حاكي از آن است كه تغيير مذهب از تسنن به تشيع و رفاه اقتصادي‌، به‌عنوان عمده‌ترين تحولات عصر صفوي‌، بر شعر كليم و به‌طور‌كلي بر ادبيات عصر صفوي تأثير فراواني داشته‌اند. اين مسائل در بيرون‌آمدن شعر از دربار و گسترش آن در ميان عوام مؤثر واقع مي‌شوند و پس از آن‌، شعر اين عصر دستخوش دگرگوني‌هايي مي‌شود؛ زبان شعر تحت تأثير شعرسرايي خيل عظيم شاعران تازه‌كار و بهره‌گيري ايشان از زبان مردم كوچه و بازار دچار تغييراتي مي‌گردد؛ وفور لغات و اصطلاحات عاميانه و كاهش كيفيت سطح زباني شعر از آن جمله است. عمده‌ترين شيوه‌ي توزيع ادبي در آن عصر، شيوه‌ي توزيع قهوه‌خانه‌اي است كه به مصرف ادبي به شكل شنيداري مي‌انجامد و زمينه‌ساز سرقت ادبي و گاه توارد مي‌شود؛ شعر كليم نيز آن‌چنان كه خود معترف است‌، از توارد در امان نبوده است. اوضاع نادل خواه وطن‌، شرايط نامساعد قشر هنرمند در جامعه‌ي عصر صفوي و ... از ديگر مسائلي هستند كه به شكل اقماري‌، در بررسي ديوان كليم به شيوه‌ي اسكارپيت رخ مي‌ نمايانند.