زبان قصايد ناصرخسرو در سطح نحوي

تشخّصِ زبانِ قصايدِ ناصرخسرو در گرو چه عواملي است؟ اصلي­ترين كوشش اين پژوهش پاسخ­ دادن به اين پرسش است. ازآنجاكه پرداختن به تمام مشخّصاتِ زبانِ قصايد او، در يك مقاله نمي­ گنجد، اينجا تلاش شده است مختصّات زبان او عمدتاً در سطح نحو زبان بررسي شود؛ يعني ساختار گروه­ هاي نحوي و جمله­ ها، اگرچه از توجّهي گذرا به سطح آوايي كلام او نيز غفلت نشده­ است. اين بررسي وقتي كاملاً ميسّر مي­شود كه با مقايسة عناصر نحوي زبان او با شاعران پيشين و معاصرش، ميزان برجستگي شعرش معيّن شود؛ ازاين­رو، بررسيِ ويژگي‌هاي زبان قصايد او در قياس با زبان قصايد دو شاعر متقدّمش (فرّخي و عنصري) و يك شاعر هم‌عصرش (قطران)، به­ مثابة زبانِ معيارِ قصيده‌سراييِ عصر، مهمّ­ترين بخش اين پژوهش است. در بررسي فراواني هريك از عناصر نحوي در قصيده­ هاي معيّن ناصرخسرو و مقايسة آن با فراواني آنها در قصايد فرخي و عنصري و قطران كه در وزن و قافيه با قصيده­هاي او مشترك‌اند، روش آماري را پيش گرفته‌ايم؛ بنابراين، قصايد ناصرخسرو در سطح نحو در اين موارد نسبت به سه شاعر ديگر برجسته و متمايز مي­ نمايد: كاستي توازي نحوي و حذف فعل، كاستي گروه اسمي بدلي و وجه دعا، بي ارتباطي تمهيد نحوي تضمين با محور عمودي خيال، فزوني نقش ترغيبي زبان، هنجارگريزي نحوي، كهنه­ گرايي، نقش جمله(­واره)­هاي پيروِ وابستۀ شرطي و تقابلي و تعليلي در ايجاد اسلوبِ فلسفي كلام او. در اين مقاله به‌جاي تعابير كلّي و مبهمي كه غالباً از زبان قصايد ناصرخسرو به ­دست­­ داده‌اند، داده­ هاي كمّي قابل‌سنجشي فراهم آمده است كه تحليل­ هاي اين مقاله، تنها يكي از نتايج ممكنِ حاصل از آنهاست.