منابع آبي مشترك در حوضۀ كورا ارس؛ پيشران صلح در قفقاز جنوبي

حوضۀ آبريز كورا ارس در منطقۀ قفقاز جنوبي ميان جمهوري آذربايجان، ارمنستان و گرجستان، ايران و تركيه قرار دارد. دو رود اصلي كورا و ارس از پرآب‌‌ترين رودهاي منطقه هستند كه مسائل اقتصادي، اجتماعي، امنيتي و سياسي بسياري پيرامون آن‌ها وجود دارند. همكاري‌هاي مبتني بر توافق‌هاي محدود و چندجانبه ميان ارمنستان، گرجستان و جمهوري آذربايجان به‌طور معمول با ابتكار سازمان‌هاي جهاني و اتحاديۀ اروپا ايجاد شده‌اند و از اين مسئلۀ بسيار مهم غفلت كرده‌اند كه ايران و تركيه دو بازيگر و كنشگر اصلي در استفاده و مديريت منابع آبي اين حوضه هستند. با توجه به اينكه هيچ نهاد بين‌المللي براي مديريت يكپارچۀ منابع آبي مشترك در اين حوضه تأسيس نشده و پيماني نيز براي تقسيم اين منابع بسته نشده است، استفاده از نظريۀ پيچيدگي در روابط بين‌الملل با فراهم‌كردن امكان درك صحيح از مسائل اين حوضه، كمك مي‌كند تا براي اين پرسش اساسي پاسخي بيابيم: توازن‌نداشتن منابع و مصارف و نيز وابستگي به منابع آبي مشترك چگونه بر روابط ميان كشورهاي حوضۀ آبريز كورا ارس تأثير مي‌گذارد؟ نوشتار حاضر با استفاده از روش تبييني براي آزمون فرضيه از شيوۀ مثبت يعني بررسي شاخص‌هاي متغيرهاي تشكيل‌دهندۀ مفاهيم استفاده مي‌كند و داده‌هاي مربوط را جمع‌آوري و تحليل‌ مي‌كند. نتيجه‌هاي نوشتار اين فرضيه را ثابت مي‌كند كه تعدد و وابستگي متقابل عامل‌هاي مؤثر بر بهره‌برداري از منابع آبي مشترك در حوضه از راه به‌كارگيري اصول استفادۀ منصفانه و معقول و منع واردكردن ضرر مهم، پيشران همكاري و صلح، اعتمادسازي، افزايش ثبات و كاهش نزاع‌هاي سياسي و امنيتي ميان كشورهاي حوضه مي‌شود.