تحولات ژئوپليتيك و سياست خارجي افغانستان؛سال‌هاي 1919 تا 2001

با گذشت نزديك به يك قرن از استقلال افغانستان در سال 1919، هنوز هم موضوع استقلال و ابتكار عمل در سياست خارجي اين كشور در قرن بيستم از ‌‌موضوع‌هاي بحث‌برانگيز در اين كشور است. افغانستان پس از استقلال در ‌‌تأثير رقابت قدرت‌هاي بزرگ جهاني در وضعيتي خاص به سر برده است. تحولات ژئوپليتيك در سدۀ گذشته بر وضعيت داخلي و خارجي اين كشور ‌‌تأثير مستقيم داشته است. اين نوشتار كوششي است براي پاسخ به اين پرسش كه تحولات ژئوپليتيك منطقه چه ‌‌تأثيري بر سياست خارجي افغانستان از زمان استقلال تا رويداد 11 سپتامبر 2001 داشته است؟ نوشتار حاضر توصيفي تحليلي است كه در آن ارتباط ژئوپليتيك منطقه و سياست خارجي افغانستان بررسي مي‌شود. موقعيت ژئوپليتيكي افغانستان در نظريۀ ژئوپليتيك نظام جهاني سائول كوهن بحث نظري نوشتار را شكل داده است، افغانستان به‌عنوان دولت شبه مستقل در ژئوپليتيك منطقه نه تنها در دوران پس از جنگ سرد ويژگي خاص افغانستان در منطقه بوده است؛ بلكه اين وضعيت از دوران استقلال اين كشور تاكنون نيز برجسته بوده است. يافته‌هاي نوشتار نشان مي‌دهد كه سياست خارجي افغانستان پس از استقلال در دوره‌هاي نظم و گذار ژئوپليتيكي و تحول در ساختار امنيتي ژئوپليتيك منطقه، بيشتر گرايش به راهبرد بي‌طرفي و موازنه در برقراري روابط با قدرت‌هاي بزرگ هر دوره داشته است و هر گاه از چنين راهبردي فاصله گرفته است و موقعيت مستقل يا شبه مستقل در ژئوپليتيك منطقه را با راهبرد همراهي با قدرت بزرگ يكي از مناطق دست‌خوش تحول كرده است، كودتا، انقلاب و حتي اشغال نظامي نيز در اين كشور رخ داده است.