فرصت‌ها و موانع به‌كارگيري رهيافت همكارانه در پايه‌گذاري ساختار سياست‌گذاري يكپارچه در ‌شهر تهران

برنامه‌ريزي شهري با عرصه‌هاي سياست‌گذاري چندگانه‌اي رو به رو است كه رويارويي با آن‌‌ها در جوامع گوناگون در زيرسيستم‌هاي تصميم‌گيري بخشي يا در واحدهاي جغرافيايي-اداري مجزا و بي‌ارتباط با يكديگر به بي‌كفايتي در سياست‌گذاري در رويارويي با مشكلات مي‌‌انجامد و موجب پيدايش مشكلات بازرخ‌دهنده و گاه گشوده‌ناشدني مي‌شود.. دو دسته ي كلان و چندگانۀ تصميم گيران و سياست گذاران؛ در بخش عمومي بر پايه ي دستور كارها و وظايف متفاوت خود، و در بخش خصوصي برحسب انگيزه‌هاي متفاوت خود، درك متفاوتي از ماهيت مشكلات شهري و مسيرهاي سياست‌گذاريبراي گشودن اين مشكلات دارند. در چنين سيستم پيچيده و چند‌سطحي سياست‌گذاري شهري، ايجاد يكپارچگي و هم رأيي در دستوركارها، اهداف، درك مشكلات شهري و اجراي سياست‌‌ها با دشواري‌ها و كشمكش‌هاي ناشي از منافع متناقض ذي نفعان روبه‌رو است. رهيافت همكارانه در برنامه‌ريزي شهري با توجه به روابط قدرت آشكار نيروهاي رسمي و غيررسمي هدايت‌كنندۀ انديشه‌هاي راهنماي تصميم‌ها و سياست‌ها و درنظرگرفتن كشمكش‌هاي ناشي از منافع متناقض عوامل تصميم‌گيري و سياست‌گذاري چندگانه در سيستم‌هاي شهري، سازوكاري را معرفي ‌مي‌كند تا با برقراري ارتباط ميان دانش تخصصي برنامه‌ريزي با دانش محلي افراد و گروه‌ها، امكان حركت به سمت يكپارچگي در سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي فراهم ‌شود. در ‌شهر تهران نه‌فقط عوامل تصميم‌گيري و سياست‌گذاري چندگانه‌اي در سطوح فراشهري، شهري و خُردشهري به توليد تصميم و سياست و اجراي سياست‌هايي براي عناصر متشكلۀ بخش عمومي مختلف مي‌پردازند، بلكه تصميم‌ها و سياست‌هاي مربوط به اين بزرگ‌شهر به‌عنوان پايتخت كشور، از سوي عوامل تصميم‌گيري در سطح ملي نيز شكل‌گرفته و اجرا مي‌شوند. با وجود چندگانگي ذي نفعان در بخش عمومي با قدرت تصميم‌سازي، تصميم‌گيري و سياست‌گذاري در ‌شهر تهران، رهيافتي كه عمل برنامه‌ريزي شهري در ايران را مي‌توان در آن چارچوب قرارداد به منافع، اهداف، تصميم‌ها و سياست‌هاي عوامل تصميم‌گيري و سياست‌گذاري چندگانه (در هردو بخش عمومي و خصوصي) و نيز به امكان وجود ناسازگاري، ناهماهنگي و تضاد ميان اهداف، تصميم‌ها و سياست‌هاي اين عوامل تصميم‌گيري چندگانه همواره بي‌توجه بوده‌است. هدف هاي دوگانه ي اين مقاله، نخست) پراختن به نقش تحليل فرصت‌ها (به عنوان نيروهاي پيش برنده) و موانع (به عنوان نيروهاي بازدارنده) استفاده از رهيافت همكارانه براي سياست‌گذاري يكپارچه در ‌شهر تهران و شفاف كردن آن و دوم) رديابي و بكارگيري "روش هاي تحليلي" براي شناسايي فرصت ها و موانع بكارگيري رهيافت همكارانه براي سياست گذاري يكپارچه است كه در فرايندي متشكل از چهار مرحلۀ اصلي طراحي‌‌‌شده‌است. در دو مرحلۀ نخست و دوم، با ماهيت توصيفي- تحليلي، به چارچوب‌هاي نظري پشتيبان و تشكيل‌دهندۀ سياست‌گذاري يكپارچه و رهيافت همكارانه در برنامه‌ريزي شهري پرداخته مي شود. در اين دو مرحله از روش تحليل محتواي كيفي براي بازبيني و تحليل متون مرتبط با سياست گذاري يكپارچه و رهيافت همكارانه در برنامه ريزي شهري، و تحليل يافته هاي حاصل از اين بازبيني (اطلاعات ثانويه) و تركيب آنهها در مناسبت با اهداف اين مقاله استفاده شد. با استفاده از برونداد اين دو مرحله و روش‌هاي به‌كاررفته، نويسندگان مقاله توانسته‌اند فرصت‌هايي را شناسايي‌كنند كه رهيافت همكارانه براي پايه‌گذاري ساختار سياست‌گذاري يكپارچه ايجاد مي كند. در دو مرحلۀ تحليلي سوم و چهارم، برپايۀ يافته‌هاي دو مرحلۀ نخست و دوم و با به كارگيري روش هاي "انتخاب نمونه ي انتقادي"، "تحليل محتواي كيفي اسناد" و "تحليل ميدان نيرو" روش پيشنهادي در اين مقاله براي تحليل فرصت ها و موانع بكارگيري رهيافت همكارانه براي سياست گذاري يكپارچه در شهر تهران معرفي مي شود و به كار مي رود تا هدف پژوهش پايه ي اين مقاله، برآورده شود. دستاوردهاي مقاله نخست تدقيق ارتباط دو زمينه ي پژوهشي "رهيافت همكارانه" و "سياست گذاري يكپارچه" در برنامه ريزي شهري و دوم كوشش در معرفي عناصر اصلي اصول پايه ي بكارگيري رهيافت همكارانه براي سياست گذاري يكپارچه در شهر تهران و بكارگيري آنها، همچون چارچوبي براي تحليل و يافتن فرصت ها و موانع به كارگيري رهيافت همكارانه براي سياستگذاري يكپارچه در شهر تهران، است. در زمينه ي بكارگيري روش هاي تحليل نيز دستاورد اين مقاله استفاده و كوشش در تعيين چگونگي مناسبت فن تحليل ميدان نيرو براي بكارگيري در برنامه ريزي شهري است.