فرايند ارزيابي طرح‌هاي پياده‌راه‌سازي خيابان‌ها

پياده‌راه‌سازي يكي از رويكردهاي متأخر در حوزۀ طراحي شهري است كه از طريق تأمين بستر حضور شهروندان به ترويج زندگي جمعي و رونق فضاهاي شهري، به‌ويژه در حوزه­هاي مركزي و تاريخي شهرها، كمك بسزايي مي­كند. فارغ از ميزان موفقيت اين طرح­ها، موج اين رويكرد در سال­هاي اخير به فضاهاي شهري ايران نيز رسيده است، ليكن همچنان در مورد چگونگي گزينش خيابان‌ها براي پياده‌راه‌سازي و آثار احتمالي اين طرح­ها وفاق نظري نيست. در مقالۀ حاضر، با تأكيد بر اهميت ارزيابي اين طرح­ها، به منظور كاهش اثرات منفي پياده‌راه‌سازي و فراهم آوردن پايه­اي براي ارتقاي آن­ها، سعي در تدوين فرايندي بالنسبه كل­نگر براي ارزيابي پياده­راه­ها با اتكا بر ساختاري تحليلي‌ـ سلسله‌مراتبي شده است. براي دستيابي به فرايند ارزيابي مزبور، از روش تحقيق كيفي مبتني بر شواهد استفاده شده است. به اين منظور گردآوري داده­ها از سه طريق صورت گرفته است: مطالعۀ متون نظري، مصاحبۀ نيمه­ساختارمند با 5 نفراز متخصصان حوزۀ طراحي شهري و مصاحبه با 30 نفر از ساكنان و كسبه و كاربران در 3 پياده‌راه موجود در شهر تهران، و تحليل داده ها نيز از طريق تحليل محتواي متون نظري و متن پياده‌شدۀ مصاحبه­ها. دستاورد نهايي حاكي از آن است كه بررسي عوامل و معيارهاي رويه‌اي، به منظور تغيير در روندهاي تصميم‌گيري پياده‌راه‌سازي خيابان‌ها، به‌ويژه معيارها و چارچوب­هاي اقتصادي، مديريتي و انتفاع ذي‌نفعان اصلي از فرايند مزبور، تقدمي راهبردي بر حصول معيارهاي ماهوي دارد. مهم­ترين معيارهاي ماهوي نيز كه براي ارزيابي گام­به­گام طرح­ها به شيوه­اي مكان­محور، بر پايۀ كاهش اثرات منفي و بيان توجيه لازم براي طرح، اولويت مي­يابند، در زمينۀ ارزيابي امكانات بالقوۀ مكان در جذب پياده با تأكيد بر عملكردهاي مختلط و امكان بستن خيابان، بر ترافيك سواره مطرح مي­شوند.