بازيابي طرح باغ و آبادي عزت‌آباد نمونه‌اي از باغ‌سازي حاكمان محلي ابركوه

خصوصيات جغرافيايي، نمونه­هاي باقي­مانده، و اثري همچون سرو كهن‌سال همگي نشانه­هايي از اين موضوع­ هستند كه منطقۀ ابركوه دربردارندۀ باغ‌ها و ميراث­دار سنتي كهن در باغ­سازي بوده است. بخش وسيعي از اين باغ‌ها مرهون ساخت زمين و برنامه­ريزي براي استفادۀ بهينه از زمين‌هاي «سنگي» و «قابل كشت» با دو كاربرد متفاوت بوده است. به‌جز باغ‌هاي مجزا، گونه­اي از باغ‌ها در ابركوه و حومۀ آن قابل مشاهده است كه بر اساس تركيبي از باغ‌ها و مزارع و بر مبناي آب يك قنات شكل گرفته­اند. يكي از اين نمونه­ها باغ عزت­آباد يا اميدسالار است كه در اثر خشك شدن آب قنات و نبود رسيدگي در معرض تخريب است. با وجود آسيب­هاي جدي، شناخت باغ و مجموعۀ پيرامونش مي­تواند درك ما را از باغ­سازي در ابركوه غنا بخشد. اين باغ در بيرون از حصار قديمي شهر در منطقه­اي به همين نام واقع شده است. مالك اوليۀ باغ شخصي به نام سالار نظام است و بعد از او فرزندش اميدسالار صاحب باغي مي­شود كه اكنون به نام او در اذهان عمومي باقي مانده است. در مقالۀ پيش روي درر شناخت طرح و خصوصيات اصلي سعي شده است. در پي اين هدف، مطالعۀ سوابق مرتبط در متون تاريخي، بررسي اسناد و مدارك، تحقيقات ميداني و بهره­گيري از اطلاعات مطلعين محلي در مركز توجه بوده است. اين باغ حدود 27000 متر مربع مساحت دارد و در ميان باغ‌ها و مزارع و در جوار قلعه­اي سكونتي جاي گرفته است و با خياباني كوتاه به راه اصلي ابركوه به يزد متصل مي­شود. باغ دربردارندۀ كوشكي در مقابل ورودي اصلي و به فاصلۀ نزديك­تري به ديوار انتهايي باغ، صحن اصلي با خيابان­بندي و كرت­ها، برج­هاي دو طبقه در چهار گوشۀ حصار، و دو ورودي اصلي و فرعي است. در روزگار رونق باغ و كوشك، اين كوشك فضايي تشريفاتي بوده و در عين حال طبقۀ بالاي كوشك و محدودۀ پشت آن فضايي خصوصي­تر را شكل مي­داده­اند.