تحليل محتواي كتاب‌هاي دين و زندگي دوره‌ي متوسطه بر مبناي مقوله‌هاي مفاهيم اساسي هفت گانه در كتاب راهنماي تدريس و مؤلفه‌هاي بيست و چهارگانه‌ي اهداف در قلمرو باورها و گرايش‌ها

نشر فرهنگ اسلامي و نهادينه سازي ارزش­ها و باورهاي ديني در ضمير افراد از جمله مهمترين وظايف نظام تعليم و تربيت ايران است. براي انجام اين امر خطير نظام آموزشي كشور بيش از هر چيز نيازمند توجه دقيق و علمي به محتواي كتاب­هاي درسي، خصوصاً كتاب­هاي درسي دين و زندگي است. زيرا باورها و عقايد ديني و ارزش­هاي اخلاقي و رفتاري از جمله اموري هستند كه معلول ساختار و محتواي نظام آموزش‌اند. محتواي كتب درسي در هر نظام آموزشي تعيين كننده‌ و انتقال دهنده ارزش‌ها و هنجارهاي اجتماعي، فرهنگي و اعتقادي هستند. به همين دليل نيز محتواي كتاب­هاي درسي در هر كدام از دوره‌هاي تحول نياز به تحليل و بررسي علمي دارند، تا بر اساس اهداف آموزش و پرورش و نيز متناسب با شيوه ­هاي نوين تدريس به منظور ارتقاي رشد همه جانبه دانش ­آموزان تدوين و تأليف گردند. در اين پژوهش كتاب­هاي دين و زندگي دوره­ي متوسطه بر اساس مقوله­ هاي هفت‌گانه مفاهيم اساسي و مؤلفه ­هاي بيست و چهارگانه اهداف در قلمرو باورها و گرايش­ها كه به وسيله‌ي سازمان تدوين كتب درسي مشخص گرديده‌، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌اند. بنابراين، هدف از انجام اين پژوهش تحليل محتواي كتاب­هاي دين و زندگي دوره­ ي متوسطه به منظور تعيين ضريب درگيري دانش­آموزان با محتواي متن و قسمت­هاي انديشه و تحقيق (پرسش­هاي) كتب ياد شده مي‌باشد. بدين منظور، پس از مشخص نمودن مقوله ­ها و مؤلفه­ ها به عنوان ملاك­هاي تحليل و در نظر گرفتن پاراگراف­هاي هر درس به عنوان واحدهاي تحليل، با استفاده از روش ويليام رمي به تحليل محتواي متن و قسمت­هاي انديشه و تحقيق كتاب‌هاي پيشگفته اقدام گرديد. نتايج حاكي از آن است كه ميزان توجه به مقوله ­هاي مفاهيم اساسي (هفت‌گانه) و مؤلفه ­هاي بيست و چهارگانه در كتاب دين و زندگي دوم نسبت به كتاب­هاي اول و سوم بيشتر است و مقايسه نتايج حاصل از ضرايب درگيري(ISI) با نتايج مصاحبه­هاي انجام شده با دبيران درس دين و زندگي نيز نشان مي‌دهد كه ميزان توجه مؤلفان در تدوين محتواي كتاب­ها بيشتر معطوف مقوله ­ي مباني و اصول دين بوده است تا ديگر مقوله ­ها. با اين اوصاف كتاب­هاي دين و زندگي دوره‌ي متوسطه نياز به تجديد نظر در زمينه­ ي محتواي تدوين شده از سوي سازمان تدوين كتب درسي دارند.