رويكردي انسان شناختي به نظام طبايع چهارگانه در طب عامۀ ايران

باور به وجود عناصر اربعه (آتش، آب، هوا يا باد و خاك) و اخلاط و مزاج‌ها (صفراوي، بلغمي، دموي و سوداوي) و طبايع متناظر با آنها (گرمي، سردي، تري يا رطوبت و خشكي) همچنان از اركان اصلي طب عامه يا مردمي در ايران محسوب مي‌شود. پيشرفت‌هاي چشمگير علم پزشكي، مانع از تداوم انديشه و رفتارهاي منطبق با نظام طبايع چهارگانه نشده است. پژوهش حاضر تلاش مي‌كند رويكردي انسان‌شناختي به نظام طبايع چهارگانه در طب عامۀ ايران داشته باشد. پرسش محوري پژوهش اين است كه ويژگي‌ها و نسبت‌هاي مفروض بين عناصر به ظاهر دور از هم اعم از اندام‌هاي انساني، گياهان، حيوانات و فصول سال عمدتاً در قالب باورها و رفتارهاي مربوط به خوراكي‌ها نمود مي‌يابد، چگونه قابل تبيين است؟ به كمك داده‌هاي برگرفته از منابع و با اختيار كردن ديدگاه نظري كه دوركيم، موس و لوي-استروس و نيز انسان‌شناسي پزشكي به روي ما گشوده‌اند، نشان داده‌ايم كه نظام طبقه‌بندي طبايع گوياي فعاليت ذهن انساني براي درك جايگاه خود و ساير موجودات عالم و خوانشي فرهنگي از طبيعت و جهان هستي است. از سوي ديگر، دغدغه نگهداشت تعادل بين مزاج‌ها را به بُعد باورشناختي آن مربوط دانسته‌ايم.