نوآوري‌هاي ابن سينا در مسأله‌ي عليت

در دسته‌بندي مسايل فلسفي از حيث اهميّت و قدمت، مبحث «عليّت» (علّت و معلول) در رتبه‌ي نخست جاي دارد. هر چند آثار مكتوب فلسفي نشان مي‌دهد كه اين مسأله محصول تلاش فكري فيلسوفان يونان و به خصوص «ارسطو» است، ليكن طرح اين پرسش اهميّت دارد كه فيلسوف بزرگي مانند «ابن‌سينا» در تبيين و توسعه‌ي مباحث اين مسأله چه نقشي دارد؟ با وجود اين كه ابن‌سينا بارها مقام علمي ارسطو را ستوده است، مع‌الوصف به هيچ‌وجه نمي‌توان او را فقط مفسّر فلسفه‌ي ارسطو دانست و ابتكارات فلسفي او را انكار نمود. ابن‌سينا كه در بسياري مسايل فلسفي ـ هم از لحاظ محتوا و هم صورت‌بندي ـ خلّاقيّت شگرفي داشته است، به خصوص در مبحث «عليّت» نبوغ خويش را متجلّي ساخته و در اموري نظير «تعريف عليّت»، «انقسامات» و «حيثيّات مختلف علّت» و«احكام علّت و معلول»، از جهت محتوا و تبيين و تقرير و صورت‌بندي مطالب، نوآوري‌هاي مهمّي از خود به جاي گذاشته است.