بررسي تقريرهاي مهم برهان اخلاقي نظري بر وجود خدا با رويكرد عينيّت ارزش‌هاي اخلاقي

براهين اخلاقي اثبات وجود خدا كه از يك رشته مقدّمات با محتواي تجربه و انديشه اخلاقي صورت يافته‌اند، به برهان اخلاقي عملي و نظري تفكيك مي‌يابند. برخي همچون كانت با استناد به اينكه اخلاق اساساً تعهّدي عقلاني است، بر ضرورت وجود قاعده اخلاقي در جهان هستي تأكيد ورزيده، مدّعي‌اند فرد به دليل عمل به ارزش‌هاي اخلاقي، ناگزير به پذيرش وجود خداوند است. منتقدان معتقدند اين‌گونه برهان از اثبات وجود خارجي خداوند ناتوان است؛ ازاين‌رو، برخي ديگر با تكيه بر وجود عيني ارزش‌هاي اخلاقي، به ارائه برهاني نظري بر وجود خدا پرداخته‌اند كه مقبوليّت بيشتري يافته است. مدّعا اين است كه رفتارهاي اخلاقي انسان‌ها در ادوار مختلف، مبتني بر وجود مجموعه‌اي از ارزش‌هاي اخلاقي عامّ، جهان‌شمول و آفاقي است كه صرفاً با در نظر گرفتن خدايي يگانه قابل تبيين است. بعضي ديگر نيز اساساً بر سرشت ديني الزام و انگيزش اخلاقي توجه نموده، بر اين باورند كه جز خداوند و اوامر او، هيچ نيرويي نمي‌تواند فاعل اخلاقي را به سوي انجام افعال اخلاقي ترغيب نمايد. در مقاله حاضر، تقريرهاي گوناگون برهان اخلاقي نظري مبتني بر عينيّت ارزش‌هاي اخلاقي بررسي و نقد مي‌گردد. در ارزيابي كلّي نتيجه گرفته مي‌شود هرچند اين‌گونه برهان از حيث سازگاري دروني و بيروني داراي نقاط ضعف است، در تكميل استدلال‌هاي خداگرايانه حايز اهميت است