مرتبه‌ي نبوي معرفت، مرتبه‌اي عقلاني و برهاني از ديد غزالي

از ديد بسياري از شارحان غزالي، معرفت نبوي يا مرتبه‌ي علم مكاشفه، در نظر غزالي مرتبه‌اي فراتر از عقل است كه انسان در آن حقايقي را مي‌يابد كه عقل قادر به دريافت آن‌ها نيست، حال آنكه بررسي دقيق‌تر نشان مي‌دهد كه اين مرتبه‌ي‌ معرفتي نه‌ تنها معرفتي عقلاني، بلكه خود، مبتني‌ بر برهان و تفكر قياسي و ماهيتاً ظهور عالي‌تر مرتبه‌ي عقل استدلالي است. حقايق، در اين مرتبه، كشف، مشاهده و رؤيت مي‌شوند، ولي نه به معناي صوفيانه‌ي آن، كه تنها مبتني‌ بر تهذيب نفس و پرهيز از قيل‌ و قال‌هاي علمي و فراگيري علوم رسمي است. معقولاتي كه با رسيدن عقل به مرتبه‌ي عالي خود دريافت مي‌شوند، معقولاتي تصديقي‌ شهودي‌ و عيني‌اند كه ديگران مي‌توانند حقانيت آن را دريابند. اين موضوع در مقاله‌ي پيش ‌رو با ‌كنار هم‌ نهادن و تدقيق و تحليل متون اصلي آثار مهم غزالي كه حتي در سه دوره‌ي‌ متفاوت از حيات فكري او نوشته شده‌اند، به اثبات مي‌رسد.