نقش خطاب در رباعي‌‌هاي افضل‌الدين كاشاني

مخاطب ساختن خويشتن، غيرانسان‌ها، خدا، پيامبر، معشوق، مخالف، خواننده و جز ايشان و نيز مخاطب ساختن انسان‌ها از قول آفريدگار، آغازگر بيش از نيمي از رباعي‌هاي منسوب به بابا افضل كاشاني است كه در رباعي‌سرايي در ميان شعراي فارسي‌زبان، مقامي والايي دارد. گاهي نيز در اثناي سروده به مخاطب التفات مي‌شود. از اين‌ها گذشته، شاعر براي بيان مقصود خويش از امر، نهي و خبر دادن به مخاطب همراه با تحريض، تحذير، ملامت و جز آن استفاده مي‌كند. مقالۀ حاضر مي‌كوشد آنچه مورد خطاب گوينده قرار مي‌گيرد، مواقع، اَشكال، اغراض خطاب و فوايد آن را در اشعار بابا افضل كاشاني با ارائۀ آمار دقيق نشان دهد و رباعيات وي را از جهات گوناگون با رباعي‌هاي خاقاني و ظهير، از استادان معاصرش، و عبدالرّحمان جامي، از بزرگان رباعي‌سرايي مقايسه كند تا آشكار شود كه گاهي هنر وي در هنري‌ترين جنبه‌هاي بهره‌گيري از اسلوب خطابي بر آنان مي‌چربد. همچنين، به نقش معلمي سراينده بر نفوذ عميق اين شيوه در شعرش و تأثير اين ويژگي سبكي برجسته در شيوع رباعيات افضل اشاره خواهد شد.