از خَلمان تا اَلوَن سرگذشت چهارهزارسالۀ يك جاينام باستاني (سرپل‌ذهاب)

شهر سرپل ذهاب، به گواهي متون تاريخي و آثار باستانيِ مشهور و پرشمارش، پيشينه اي دور و دراز دارد. وجود دو نقش برجستۀ مهم آنوباني ني و ايدي(ن) سين بر صخره اي در مركز شهر حكايت از آن دارد كه اين مكان، در اواخر هزارۀ سوم يا اوايـل هـزارۀ دوم پ.م. در اختـيار اقـوام زاگرس نشينِ لولوبي و سيموروم بوده است. پس از آن نيز در دوره هاي ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني و اسلامي، مكان يادشده همچنان اهميت خود را حفظ كرده و بارها دوره هاي آباداني و رونق و گاهي هم زوال و خاموشي را پيموده است. اين مقاله به بررسي پيشينۀ استقرارهاي باستاني واقـع در محـدودۀ شـهر امروزيِ سرپل ذهاب، برخي ويژگـي هاي تاريـخي اين ديار و سير تحـول جايـنام هاي مرتـبـط با آن مي پردازد. نتيجه آنكه از ابتداي هزارۀ دوم پ.م تا دورۀ اسلامي، نام مكان مورد بحث در متون و منابع گوناگون به زبان هاي اكدي، يوناني، عربي و فارسي، به صورت هاي مختلف اما نزديك به هم، چون «خَلمان»، «اَلمان»، «اَرمان»، «حَلمان»، «خَلا» و «حلوان»، ثبت شده است. به علاوه تجزيه و تحليل متون و برخي اسامي خاص مرتـبـط با شـهر قديم نشان مي دهد كه در گذشته نيز، همچون امروز، شهر مذكور داراي تنوع قومي مذهبي قابل توجهي بوده است.