اهميت سرزمين ماد بزرگ در تحولات ايران در دورۀ يوناني مآبي

تمركز مطالعات تاريخي دربارۀ دورۀ پرتلاطم و كمتر شناخته‌شدۀ حاكميت مقدونيان در ايران عمدتاً بر مناطقي چون پارس و پارت بوده و اوضاع مناطق ديگر از جمله ماد مبهم و ناشناخته مانده است. اين در حالي است كه سرزمين ماد همواره يكي از بخش­هاي مهم در قلمروهاي پادشاهي ايران باستان بوده است. اين مقاله تلاشي است براي پاسخ به اين پرسش كه اين منطقه چه نقشي در تحولات دورۀ مورد نظر ايفا كرده است. بررسي منابع تاريخي و مدارك و شواهد باستان­شناختي و تحليل استعداد بالاي اقتصادي و جغرافيايي ماد نشان­دهنده استمرار جايگاه اداري اين سرزمين در دورۀ اسكندر و جانشينانش در ايران است. با اين­كه ماد كوچك (آذربايجان) به­سرعت حكومتي مستقل يافت، اما ماد بزرگ مورد توجه دولت مركزي مقدوني قرار گرفت و همدان پايتخت ساتراپ‌هاي عليا به شمار مي­رفت. با اين­ حال، در اين دوره تحولات بزرگ و تأثيرگذاري، مانند قيام براي كسب استقلال به رهبري بارواكس مادي و شورش­هاي بزرگ ساتراپ­هاي مقدوني، در اين شهر رخ داد و سرانجام با همكاري اشكانيان در اخراج سلوكيان از ايران نقشي اساسي ايفا كرد. بنابراين، به نظر مي­رسد كه برداشت رايج از جريان استقلال ايران در اين دوره نياز به بازبيني داشته باشد.