شرح جامي بر بيتي عرفاني از اميرخسرو‌ دهلوي

Jāmi’s Interpretation of a Mystical Verse by Amir Khosrow Dehlawi

اميرخسرو دهلوي، بيتي دارد كه در حد خود معروف است: ز درياي شهادت چون نهنگ لا برآرد سر تيمّم فرض گردد نوح را در روز طوفانش ماده اصلي اين بيت و مايه ذهني اميرخسرو در گفتن آن، «لا»‌ي «شهادت» است كه پيش از او سنايي و ديگران نيز با آن مضامين تازه‌اي ساخته‌اند و بي‌گمان اميرخسرو از آن‌ها آگاهي داشته است. بعد از اميرخسرو، بعضي از صوفيان و شاعران بر اين بيت شرح‌هايي نوشته‌اند كه از جمله آن‌ها، نورالدين عبدالرحمن جامي، شاعر معروف قرن نهم است، كه آن را با انديشه‌هاي وحدت وجودي محيي‌الدين ابن عربي پيوند داده است، و به نظر مي‌رسد كه وي پس از ديدن شرح محمد اسيري لاهيجي، آن را نوشته باشد. در اين مقاله، با اشاره به پيشينه انديشه اميرخسرو، متن مصحح شرح جامي نيز عرضه شده است.

Amir Khosrow Dehlawi has composed a roughly famous verse which is closely examined in the present study: “Ze daryāye shahādat choon nahange lā bar ārad sar/tayammom farz gardad nooh rā dar rooze toofānash”.In this poem, Amir Khosrow has intended to convey “Lā of Shahādah” which is previously employed by Sanai and other poets in an attempt to create novel senses. Undoubtedly, Amir Khosrow was already familar with these applications of present word. Such great Sufis and poets as Nur ad-Din Abd ar-Rahman Jami have attempted to write their own interpretation of this verse. Jami, the extremely popular poet of ninth century, linked the theme of this verse to the pantheistic thoughts of Ibn Arabi. It seems that his work is written subsequent to reading the interpretation of Shyekh Muammad Athiri Lāhiji. After pointing to the background of Amir Khosrow and his thoughts, the current study presents the full interpretation of Jāmi.