بررسي نظريه معرفت و شهود فوق هستي نزد فلوطين

آنچه وراي وجود و برتر از آن و مقدّم بر همه چيز است و در فراسوي همه هستي اعم از حقيقي، واسطه و ظاهري است قابل شناخت حصولي و شناسايي برهاني توسط ذهن آدمي نيست، به اين معنا كه ذهن و عقل آدمي هرگز نخواهد توانست به حقيقت و كنه ذات مطلق و بسيط و فوق مالايتناهي ذات واحد نخستين كه فوق هستي است پي ببرد، به عبارت ديگر ذات فوق هستي با علم حصولي و براهين عقلي و قياسات منطقي معلوم ذهن و عقل آدمي نخواهد شد، زيرا چيزي كه برتر از وجود و در فراسوي هستي و مقدم بر همه چيز و فوق مالايتناهي است بالضّروره برتر از شناخت و در فراسوي شناسايي قرار دارد، يعني از ذهن و شناخت حصولي و معرفت برهاني مي‌گريزد. فقط هستي و وجود است كه مي‌تواند موضوع و متعلَّق شناسايي و معرفت آدمي قرار گيرد و ذات واحد نخستين به دليل آن كه فراسوي هستي و برتر از وجود است مبرّا از معرفت اكتسابي و منزّه از شناسايي حصولي است. پس شناخت و شناسايي در قلمرو ذات شيء مركّب يعني هستي اعم از واحد كثر يعني عقل كلّي، واحد و كثير يعني روح كلّي و كثير محض يعني محسوسات است نه در ذاتي كه بسيط محض بل بسيط الحقيقه و فوق مالايتناهي است.