هرمنوتيك (تأويل) به عنوان پيوندگاه معنوي هويّت ايراني برطبق ديدگاه هانري كربن

در اين نوشتار موضوع هويّت ايراني، نه برطبق مباني نژادي يا جغرافيايي، بلكه برطبق مباني فرهنگي مورد تأمل قرار گرفته است. مفهومِ «اسلام ايراني»، مفهوم مهمي در آثار مختلف هانري كربن است و بدان معناست كه اسلام آنگونه كه بر ذهن و ضمير ايرانيان پديدار شده است، اوصافي مخصوص به خويش دارد؛ البته اينگونه نيست كه تحريفي در آن واقع شده باشد، بلكه نبوغ خاص ايرانيان، تأويل آنان، كه از صرف تأويل متن بسي فراتي مي‌رود و به تأويل نفس (تأويل خويشتنِ خويش) مي‌انجامد، آنان را به درك حقيقت دين، حقيقت توحيد نزديك ساخته است. اين ويژگي را در گستره ايران زمين، چه ايران پيش از اسلام و چه ايران پس از اسلام، مي‌توان يافت. تأويل به روح ايراني گشودگي خاصي بخشيده است و به لطف همين دريافته‌اند كه اگر لازم است آدمي راز سپهر آسمان را بجويد، اين مهمّ نه از طريق رفتن به آسمان‌هاي ظاهري (آنگونه كه در مورد كيكاوس ديده مي‌شود)، بلكه از طريق ره سپردن در آسمان‌هاي باطني، دست مي‌دهد. جستجوي حقيقت از طريق نوعي سير آفاقي انفسي دست مي‌دهد و اين معنايي است كه برطبق تمثيل‌هايي ايراني، كيخسرو به آن متحقق بوده است. از اين روي، حكيمان اشراقي، حكمت خويش را، حكمت خسرواني مي‌خوانند. در اين نوشتار اين مضمون در پرتو آثار مختلف هانري كربن، و با مراجعه به منابع حكمت اشراقي و به ويژه نوشته‌هاي تمثيلي سهروردي، بررسي شده است.