جلوه‌هاي بسط (عوامل صعود به عوالم ملكوت) در مثنوي مولانا

نويسندگان و شاعران عارف و در راس آن ها حضرت مولانا بر اثر حالات خاص عرفاني و واردات غيبي گاهي احساس تقرّب به خدا، و گاه احساس دوري از خدا مي‌كنند. زماني كه از موانع وصول به حقيقت؛ يعني حبسگاه دنيا (عالم كبير) و زندان تن (عالم صغير) رهايي مي‌يابند احساس تقرّب به خدا مي‌كنند، در چنين حالتي دل و روحشان منبسط و شكوفا مي‌شود. چون «بسط»واردي است كه لطف و رحمت حق را در بردارد. ولي به هنگام گرفتاري در حبس گاه جهان مادّي و زندان تن، روح و روانشان دچار قبض مي‌شود. براي اين كه «قبض»واردي است از حق تعالي بر دل عارف، براي تأديب و تربيت وي.و همين عواملِ قبض، زمينه سازِ شكوفايي بسط در دل سالك مي‌گردد. سالكان طريقت در مقام بسط خود را طاير گلشن قدس، و جايگاهشان را فردوس برين و صدر نشين عالم ملكوت مي‌دانند و در مقام قبض خود را گرفتار دامگه حوادث، و تخته بند زندان تن مي‌دانند. در اين مقاله آن دسته از اصطلاحات عرفاني در مثنوي مولانا كه به سالك در كشف و شهود و مشاهده‌ي انوار الهي و الهامات غيبي كه در سير و سلوك دست مي‌دهد و باعث انبساط خاطر وگشادگي دل آنان مي‌گردد مورد نقد و تحليل قرار گرفته است