كرامت ذاتي انسان در قرآن كريم و چالش‌هاي فراروي آن

كرامت انسان و ارزش‌هاي انساني از موضوعات محوري قرآن كريم است؛ برخي از عالمان ديني، قائل به كرامت ذاتي انسانند و او را موجودي برتر از ساير مخلوقات مي دانند و مطلق بودنِ فعلِ كرامت در آيه 70 سوره اسراء را دليل بر ادّعاي خود  مي دانند. برخي ديگر، قائل به كرامت اكتسابي هستند و قابليت‌هاي بالقوه انسان ازجمله تقوا، ايمان و اعمال مثبت انسان را دليل بر كرامت او مي دانند. اما ادّعاي موافقان كرامت ذاتي در ظاهر با چالش‌هايي مانند ارتداد، جهاد ابتدايي، نجاست مشركين و دوگانگي اوصاف انسان روبروست. رفع اين چالش‌ها با هدف درك اعتبار و موقعيت انسان نسبت به ساير مخلوقات است. پژوهش پيش‌رو با روش توصيفي تحليلي از نوع كتابخانه اي و با اتكاء به آيات قرآن، نخست به اين نتيجه دست يافته كه قرآن كريم بين آزادي انديشه و انكار دين از روي عناد، تفكيك قائل است؛ دوم: دستورات قرآن كريم در بحث جهاد، غالباً جنبه دفاعي داشته و به قيودي نظير ايجاد فتنه، ظلم و تعدّي و... مقيد شده است؛ سوم: نجس دانستن مشركين در آيه «إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ» هرگز به معناي نجاست ظاهري نيست؛ چراكه انسانِ مشرك با شرك خود، دچار يك نوع آلودگي روحي و نجاست باطني است. چهارم: اوصاف مذمّت آميز، ناظر به برخي انسان‌هاست كه فطرت الهي خود را ناديده انگاشته‌اند؛ لذا اين چالش‌ها جنبه‌هاي عارضي وجودِ انسان است و نمي تواند كرامت ذاتي انسان را مخدوش نمايد.