چيستي اعتباريات اجتماعي از ديدگاه علامه طباطبايي و لوازم روش شناختي آن در حوزه علوم اجتماعي

نظريه اعتباريات علامه طباطبايي، مفاهيم اجتماعي را اعتبارياتي اجتماعي معرفي مي‌كند كه پس از تشكيل اجتماع، «به وجود مي‌آيند، با اجتماع معنا مي‌يابند، كنش اجتماعي را ممكن مي‌سازند، عمدتاً متغير و در اندك مواردي ثابت بوده و همچنين ابزارهايي براي رفع نيازها و نيل به كمالات اجتماعي» هستند. اين اعتباريات، اگرچه مي‌توانند متأثر از واقعيات خارجي باشند، لكن بدون تطابقات عقلا و توافقات اجتماعي آنها تحقق نمي‌يابند. ازاين‌رو فاقد هستي در جهان خارج بوده و صرفاً از هستي‌اي بين‌الاذهاني بهره‌مند مي‌باشند. اتكاء اعتباريات اجتماعي به توافقات اجتماعي و انحصار هستي آنها در بين‌الاذهانيت، گزاره‌هاي علوم اجتماعي را از گزاره‌هاي يقيني به گزاره‌هاي مشهوره، مسلمه و مقبوله تنزل مي‌دهد. از آن پس علوم اجتماعي و به‌طوركلي حكمت عملي با چرخشي روش‌شناختي مواجه ساخته و اين حكمت را از حكمتي برهاني محروم مي‌سازد و آن را به ‌سوي حكمت جدلي سوق مي‌دهد. درحالي‌كه در سنت فيلسوفان مسلمان حكمت عملي و علوم اجتماعي شكل گرفته ذيل آن، همواره متكي به روش‌هاي برهاني بوده است. در نتيجه تأثير نظريه اعتباريات علامه طباطبايي بر تنزل روش‌شناختي حكمت عملي و علوم اجتماعي شكل گرفته ذيل آن، مقتضي بازنگري و يا دست‌كم بازسازي نظريه اعتباريات در حوزه اعتباريات اجتماعي و بازگشت به سنت فليسوفان مسلمان در اين حوزه است.