حركت در عرفان و نقش آن در ظهور تعينات نظام هستي

به نظر حكما «موجود مادي» و به عقيده عرفا «هر موجود صاحب حيات» در حركت است. خالق هستي كه حي حقيقي است، به حركت حبي، ظهوري، جلائي و استجلائي تجلي مي‌يابد. او به‌واسطه حركت حبي، عالم را عينيت مي‌بخشد تا كمال وجود را آشكار نمايد. در حركت جلائي و استجلائي نيز نمايان شدن ذات حق براي ذات و تعينات تصور مي‌شود كه كمال تام خود را در مقام علمي در حقيقت محمديه و سپس در مقام عيني و خارجي شهود نمايد تا زمينه فطرت تام انسانى و مظهر ذات حق را فراهم سازد. همچنين به‌واسطه حركت ظهوري، ذات حق مي‌طلبد خود را از هويت غيبي و كنز مخفي آشكار نمايد تا در همه موجودات با تجلي خاصي ظهور پيدا ‌كند. او در صدد است هر روز با اعطاي صورت‌هاي مختلف و جديد به مخلوقات، خودش را معرفي نمايد كه در همه‌جا و همه‌چيز جز تجلي او امكان تصور نداشته باشد و انسان حضور حق را در عالم هستي احساس كرده و به اين باور برسد كه علت بقاي هستي تجلي اوست كه هر روز به عالم غيبي و عيني حيات مي‌بخشد