عليت، معنا، ملاك و اقوال

فلاسفه اغلب عليت را در امور وجودي جاري دانسته و به كارگيري آن در ساير موارد، از جمله امور عدمي را مَجاز تلقي كرده‌اند. همچنين ايشان علت ناميدنِ علت اعدادي را مسامحه خوانده و عرفي دانسته‌اند. اما عليت حقيقتي نفس‌الامري و عام دارد؛ به نحوي كه مي‌توان آن را به خارجي و تحليلي تقسيم كرده و بدون هيچ مجازي، در امور وجودي، عدمي و حتي در ميان امور اعتباري جاري دانست. اقوال مختلفي ـ از انكار عليت تا پذيرش آن نسبت به هر موجودي ـ در باب عليت موجود است. اما ديدگاه درست در ميان موجودات، تنها نيازمندي موجودات محدود و ضعيف به علت‌ است. در بحث ملاك نيازمندي به علت نيز، اگر عليت را منحصر در موجودات نماييم، ملاك همان محدوديت و ضعف وجودي است و اگر آن را عام در نظر بگيريم، بايد امكان معنايي را ملاك نيازمندي به علت بدانيم. ديدگاه اخير متعلق به جناب استاد فياضي دام ظله العالي است.