پژوهشي در ادراكات اعتباري در علم كلام

ادراكات حقيقى، انكشافات و انعكاسات ذهنى واقع و نفس‏الامر است، ولي ادراكات اعتبارى، فرض‏هايى است كه ذهن آنها را به‏منظور رفع نيازهاي حياتى ساخته است و جنبه وضعى، قراردادى، فرضى و اعتبارى دارند. درباره ارتباط استنتاج منطقي بين ادراكات حقيقي و ادراكات اعتباري دو ديدگاه عمده وجود دارد: ديدگاه نخست را مبني بر نفي ارتباط منطقي، محقق اصفهاني پايه‏گذاري كرد و از سوي علامه‌طباطبايي، امام خميني و شهيد مطهري دنبال شد. اما مطابق ديدگاه دوم، بين ادراكات حقيقي با ادراكات اعتباري‏اي كه پشتوانه حقيقي و نفس‏الامري دارد، رابطه استنتاج منطقي برقرار است. پيروان ديدگاه نخست در پرتو مبناي معرفتي فوق، كاربرد ادراكات حقيقي را در مسائل كلامي صحيح ندانسته، بيانگر خلط ميان حقيقت و اعتبار مي‏دانند. اما مطابق ديدگاه صحيح كه بيانگر ديدگاه مشهور ميان متكلمان و غالب فيلسوفان است، كاربرد ادراكات حقيقي در مسائل كلامي صحيح بوده، به‏عنوان يك پيش‏فرض معرفت‏شناختي، مورد پذيرش متكلمان قرار داشته و در دو حوزه تعريفات و استدلالات در علم كلام مشهود است. بر اساس اين ديدگاه، مسائل كلامي، يا جزء ادراكات واقعي و نفس‏الامري‏ است و يا در صورت اعتباري‌بودن، در نفس‏الامر ريشه داشته، جزء اعتباريات محض و مشمول شاخصه‏هاي ادراكات اعتباري محض نيست.