نظريه اعتدال در فلسفه سياسي اسلامي

فلاسفه اسلامي بر مبناي جهان‌بيني علمي و نظري خود قائل به حاكميت اعتدال بر كل عالم هستي هستند و آن را بر موجودات تكويني ِعالم آسماني جبري دانسته و بر موجودات ارادي ِعالم زميني و عالم خيرات و شرور خاصه بر حيات سياسي انسان لازم و ضروري مي‌دانند و همواره رسيدن به آن را در زندگي مدني و نظام سياسي دغدغه ذهني و مسأله فكري خود قرار داده‌اند. پرسش آن است كه با توجه به وجود تمايزات ميان عوالم مذكور، آنان از اعتدال حاكم بر عالم آسماني و موجودات تكويني چه تبييني نموده و چه جايگاه و نقشي براي اعتدال در موجودات ارادي ـ تشريعي و زندگي مدني و نظام سياسي قائلند و حقيقت آن را چه مي‌دانند؟ ادعا آن است كه فلاسفه اسلامي اعتدال در عالم موجودات ارادي و در زندگي فردي و مدني و نظام سياسي را سبب براي ثبات و تعادل بخشي و در نتيجه سبب براي كمال آنها مي‌دانند همان‌طور كه عالم سماوي و موجودات تكويني آن از چنين ثبات و تعادلي برخوردارند. آنان دستيابي به آن را از طريق حاكميت حكمت و شريعت بر زندگيِ فردي و مدني ممكن مي‌دانند. نويسنده با روش توصيفي ـ تحليلي به معرفي چيستي اعتدال و تبيين جايگاه و اهميت آن در نظام هستي اعم از عالم آسماني و زميني بر مي‌آيد. از نتايجي كه براين موضوع بار مي‌شود آن است كه موضوع اعتدال به جهت امر فطري‌بودن آن به رشد و شكوفايي تمام استعدادها و ظرفيت‌هاي كمالي انسان خاصه خصلت عقلاني انسان در ابعاد نظري و عملي و رفتاري افراد در تعاملات مدني مي‌انجامد و توازن و ثبات و تعادل افراد و جامعه و نهادهاي مدني آن را در پي دارد.