تحليل الگوهاي فضايي رشد شهري در مناطق كلان‌شهري ايران (مطالعۀ موردي: مناطق كلان‌شهري تهران، مشهد، اصفهان و شيراز)

مناطق كلان‌شهري ايران، از ديرباز تاكنون، مراكزي قدرتمند براي جذب جمعيت در كشور بوده و به تناسب، الگوهاي فضايي مختلفي شكل داده‌ است. هدف اصلي مقاله، تحليل الگوهاي فضايي رشد در مناطق كلان‌شهري ايران (شامل منطقۀ كلان‌شهري تهران، مشهد، اصفهان و شيراز) است كه بر مبناي مدل آنتروپي شانون، ضريب جيني مكاني، شاخص تراكم فضايي و برآوردگر كريجينگ انجام شده است. نتايج يافته‌ها بر روند كاهش تمركز در مناطق كلان‌شهري كشور تأكيد دارد كه در الگوهاي مختلف فضايي نمود پيدا كرده است. در منطقۀ كلان‌شهري تهران، روند توسعه از الگوي متمركز به سوي الگوي چندمركزي و پيرامون پراكنده سوق پيدا كرده است. براساس روند توسعۀ مراكز سكونتگاهي آن در سال‌هاي اخير، مي‌توان گفت در عين تمركز بر قطب تهران، ساير سكونتگاه‌ها نيز در تشكيل ساختار فضايي منطقه نقش مؤثري بازي كرده و مسيرهاي ارتباطي قوي به تشكيل چنين الگويي منجر شده است. در منطقۀ كلان‌شهري اصفهان نيز الگوي ساختار فضايي از حالت تمركز و با پراكنش نامتعادل، به سوي شكل‌گيري الگوي شعاعي سوق يافته است. اين در حالي است كه منطقۀ كلان‌شهري مشهد از الگوي تك‌مركزيت خطي و شيراز از الگوي تك‌مركزيت و پيرامون پراكنده پيروي مي‌كند و دليل آن را مي‌توان به‌واسطۀ رشد اندك سكونتگاه‌ها در مقايسه با مراكز اصلي دانست.