آفرينش انسان از هبوط جسم تا صعود روح در انديشة صدرالمتألهين

بازخواني اسرار نهفته در هبوط و بايسته‌هاي مربوط به صعودش، نه‌تنها فراهم‌كننده بستر تكامل نفس است، بلكه خودش قدمي والا در راستاي تكامل نفس قلمداد مي‌شود. صدرالمتألهين آيه مربوط به خلافت حضرت آدم را به نفس انسان و بيان ماهيت و انيت و كيفيت پيدايش آن ناظر دانسته، رابطه تنگاتنگي ميان هبوط و صعود نفس ترسيم مي‌نمايد و هبوط را زمينه‌ساز صعود مي‌داند. از رهگذر اين جستار روشن مي‌شود كه در انديشه صدرالمتألهين، مقام هبوط پايين‌ترين مرتبه از مراتب وجودي نفس است كه بيانگر غايت نزول از فطرت اصلي اوست. هبوط در انديشه صدرالمتألهين بيانگر يكي از مراتب وجودي نفس است كه ارتباط تنگاتنگي با بدن دارد و زمينه‌ساز تكامل وجودي نفس است؛ ازاين‌رو هبوط نه‌تنها نقصي براي انسان نيست، بلكه زمينه‌ساز تكامل وجودي اوست كه بدون هبوط ميسور نيست. به باور وي، خطاب هبوط، خطاب تكويني است؛ زيرا هبوط از بهشت به زمين تحت اختيار حضرت آدم نيست تا بتوان ايشان را بدان مكلف كرد.