شعور همگاني در حكمت متعاليه و نقش آن در تعامل با محيط‌زيست

صدرالمتألهين با پي‌ريزي حكمت متعاليه بر مباني هستي‌شناختي نظير اصالت وجود، تشكيك وجود و بساطت وجود، و با الهام گرفتن از فرهنگ ديني، به اثبات نظريه شعور همگاني پرداخت. صدرالمتألهين در برخي آثارش علم را مساوق تجرد دانسته، ماديات را فاقد شعور مي‌داند؛ اما در بيشتر آثارش شعور همگاني را پذيرفته كه مطابق آن، همان‌گونه كه وجود، حقيقت يگانه‌اي است كه در همه موجودات با اختلاف مراتب جاري است، صفات حقيقي آن، كه همان علم و قدرت و اراده و حيات است، در همه موجودات جاري است. بنابراين همه موجودات، حتي جمادات، زنده، دانا، تسبيح‌گوي خداوند و عارف و شاهد وجود پروردگار و خالق خود هستند. به نظر مي‌رسد نظريه نخست ناظر به علم بسيط و نظريه دوم ناظر به علم مركب مي‌باشد. از رهگذر اين جستار روشن مي‌شود كه نظريه شعور همگاني به‌مثابه دستاوردي معرفت‌شناسانه از سلسله دستاوردهاي حكمت متعاليه است كه در فرهنگ ديني مطرح شد و در بستر حكمت متعاليه برهاني گشت، نه‌تنها در مسائل فلسفي و هستي‌شناسي تأثيرگذار است، بلكه بيانگر نوعي جهان‌شناسي است كه كاملاً با ديگر رويكردهاي جهان‌شناسانه تفاوت دارد. اين نظريه در نحوه تعامل با محيط‌زيست، اصول اخلاق‌ زيست‌محيطي صدرايي را ترسيم مي‌نمايد كه مهم‌ترين آنها عبارتند از: 1. اصل تعامل هوشمندانه با محيط‌زيست؛ 2. اصل تعامل شاهدانه با محيط‌زيست؛ 3. اصل تعامل مسئولانه با محيط‌زيست؛ 4. اصل تعامل مقدس با محيط‌زيست.